Ελληνικό Αλφάβητο

Δημοσιεύθηκε Φεβρουαρίου 26, 2017 από papathm
Κατηγορίες: Γλώσσα

 

Μια χρήσιμη υπενθύμιση της προέλευσης του ελληνικού αλφαβήτου από το ΘΕΤΙΜΑ (http://ancdialects.greeklanguage.gr)

Πριν από την εμφάνιση του ελληνικού αλφαβήτου ήταν σε χρήση μη αλφαβητικές γραφές, κατά βάση συλλαβικές, γνωστές ως αιγαιακές γραφές, οι οποίες χρησιμοποιούσαν στο σύστημα συμβόλων τους μικρότερο ή μεγαλύτερο αριθμό ιδεογραμμάτων:[1] η κρητική ιερογλυφική (περίπου από το 2.100 έως το 1600 π.Χ., αποκλειστικά στην Κρήτη), η Γραμμική Α (περίπου από το 1800 έως το 1450 π.Χ., που ήταν εξέλιξη της ιερογλυφικής και χρησιμοποιήθηκε και παράλληλα με αυτήν) και η Γραμμική Β (περίπου από το 1450 έως το 1200 π.Χ., στην Κρήτη και σε άλλα μέρη του ελλαδικού χώρου, όπου υπήρχαν μυκηναϊκά ανάκτορα).phaistos_disk

Στην Κύπρο εμφανίζονται δύο συλλαβικές γραφές, το κυπρο-μινωικό συλλαβάριο το οποίο έχει κοινά στοιχεία με τη Γραμμική Α (περίπου από τον 15ο έως τον 10ο αιώνα π.Χ.) και το κυπριακό συλλαβάριο (περίπου από τον 8ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ.). Είναι αξιοσημείωτο ότι το κυπριακό συλλαβάριο παρέμεινε σε χρήση ακόμα και μετά την εισαγωγή του αλφαβήτου στον ελλαδικό χώρο, το οποίο άρχισε να χρησιμοποιείται στην Κύπρο από τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., αμέσως μετά τον έλεγχο της Κύπρου από την κεντρική διοίκηση των Πτολεμαίων, ένα στοιχείο ενδεικτικό για την ερμηνεία των σύνθετων ζητημάτων υιοθέτησης ενός τρόπου γραφής.

Η σχέση των συλλαβικών γραφών μεταξύ τους δεν είναι σαφής, καθώς μοιράζονται ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά αλλά δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί η εξελικτική διαδικασία που οδήγησε στη δημιουργία τους. Από αυτές μόνον η Γραμμική Β και το κυπριακό συλλαβάριο, που αποδίδουν την ελληνική γλώσσα, έχουν αποκρυπτογραφηθεί. Η ελληνική γλώσσα καταγράφεται πρώτη φορά με τη Γραμμική Β, η οποία αποτελεί στην ουσία εξέλιξη της Γραμμικής Α. Βασίζεται κυρίως στη χρήση ανοιχτών συλλαβών με τον συνδυασμό σύμφωνο–φωνήεν και δεν μπορεί να αποδώσει με πληρότητα την ελληνική γλώσσα. Οι επιγραφές σε Γραμμική Β αποτελούνται κυρίως από πήλινες πινακίδες ή άλλα αντικείμενα (π.χ. σφραγίδες), ενώ λίγα από αυτά σχετίζονται με εμπορική δραστηριότητα (π.χ. ενεπίγραφα αγγεία) και μαρτυρούν ότι η γραφή αυτή, υπό τον έλεγχο μιας κλειστής τάξης επαγγελματιών γραφέων, εξυπηρετούσε το σύστημα διοίκησης και οικονομικής διαχείρισης των μυκηναϊκών ανακτόρων. Η αποκλειστική σύνδεση της Γραμμικής Β με αυτό το γραφειοκρατικό σύστημα δεν μπορεί να αποδειχθεί με βεβαιότητα, αφού απουσιάζουν πλήρως επιγραφές σε φθαρτά υλικά. Ωστόσο, τα μέχρι τώρα αρχαιολογικά δεδομένα σε συνδυασμό με την πλήρη απουσία ενεπίγραφων ευρημάτων αμέσως μετά την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων και μέχρι την εμφάνιση του αλφαβήτου, επιτρέπουν να θεωρήσουμε ότι αυτή η κατάρρευση ήταν και το αίτιο της εξαφάνισης της Γραμμικής Β.

Οι τρεις γραφές που χρησιμοποιήθηκαν για την απόδοση της ελληνικής γλώσσας, η Γραμμική Β, το κυπριακό συλλαβάριο και η αλφαβητική γραφή δεν δημιουργήθηκαν εξαρχής για την καταγραφή της αλλά αποτέλεσαν προσαρμογή διαφορετικών συστημάτων γραφής που απέδιδαν αρχικά μια διαφορετική γλώσσα. Επίσης, το κυπριακό συλλαβάριο και το ελληνικό αλφάβητο χρησιμοποιήθηκαν και για την απόδοση μη ελληνικών, άγνωστων μέχρι σήμερα, γλωσσών στον ελλαδικό χώρο και στην Κύπρο: το κυπριακό συλλαβάριο της ετεοκυπριακής και το ελληνικό αλφάβητο της ετεοκρητικής,[2] της θρακικής,[3] και μιας γλώσσας που πιθανόν παρουσιάζει συγγένεια με την ετρουσκική.[4] Τα ευρήματα αυτά αποδεικνύουν ότι το σχήμα των γραμμάτων και ο τρόπος γραφής δεν σχετίζονται άμεσα με τη γλώσσα την οποία καλούνται να αποδώσουν. Το ίδιο σύστημα γραφής στην πραγματικότητα μπορεί να προσαρμοστεί και να λειτουργήσει ικανοποιητικά, με τις κατάλληλες τροποποιήσεις, σε διαφορετικές γλώσσες. Έτσι, όταν δημιουργείται ή επιλέγεται ένα σύστημα γραφής από τους ομιλητές μια γλώσσας, αυτό ακολουθεί μια διαδικασία προσαρμογής στο συγκεκριμένο γλωσσικό περιβάλλον, η οποία ενδεχομένως περιλαμβάνει εισαγωγή νέων σχημάτων γραμμάτων, διαφοροποίηση των ήδη υπαρχόντων σχημάτων, ή εξοβελισμό άλλων που είναι περιττά στη συγκεκριμένη γλώσσα. Η επιλογή της γραφής, ο τρόπος προσαρμογής της, η εγκατάλειψη και η αντικατάστασή της με ένα άλλο σύστημα γραφής εξαρτώνται από οικονομικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς και γλωσσικούς παράγοντες, οι οποίοι δεν είναι πάντα δυνατόν να προσδιοριστούν.historia

Ενώ τα μη αλφαβητικά συστήματα γραφής στον ελλαδικό χώρο ήταν [5] δεν προέκυψε ως εξέλιξη [9] αυτών των προηγούμενων συστημάτων γραφής [7]. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες συλλαβικές γραφές, το νέο είδος γραφής ήταν ένα αλφάβητο, στο οποίο υπάρχει αντιστοιχία φθόγγου και σχήματος γράμματος και προήλθε από το λεγόμενο «φοινικικό» αλφάβητο. Ο Naveh[6]ορίζει ως «φοινικικό» το αλφάβητο των 22 γραμμάτων με φορά από δεξιά προς τα αριστερά που εμφανίστηκε στην περιοχή της σημερινής Συρίας και Παλαιστίνης περίπου το 1050 π.Χ. και προέκυψε από την προγενέστερη σημιτική ή πρωτοχαναανιτική γραφή (17ος–15ος αιώνας π.Χ.).

διαδοχικά και το κάθε νέο σύστημα αποτελούσε τελειοποίηση του προηγούμενου, η αλφαβητική γραφή

Η προέλευση του ελληνικού από το φοινικικό αλφάβητο δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Τα περισσότερα ονόματα των γραμμάτων του ακροφωνικού αρχαίου ελληνικού αλφαβήτου είναι μη ελληνικές άκλιτες λέξεις, οι οποίες προέρχονται από τα αντίστοιχα ονόματα των γραμμάτων του φοινικικού αλφαβήτου. Επίσης, η αλφαβητική γραφή προϋπήρχε στην περιοχή της συροπαλαιστινιακής ακτής και είχε ήδη εξελιχθεί και σταθεροποιηθεί σ’ αυτό που αποκαλείται φοινικικό αλφάβητο, αφού χρησιμοποιήθηκε για την απόδοση των σημιτικών γλωσσών της περιοχής, πολύ πριν από την εμφάνιση των πρώτων ελληνικών αλφαβητικών επιγραφών. Τα πρώτα δείγματα του ελληνικού αλφαβήτου προέρχονται από τον 8ο αιώνα π.Χ. και μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν αρχαιολογικά και επιγραφικά ευρήματα, τα οποία να επιβεβαιώνουν τη χρήση της αλφαβητικής γραφής πριν από αυτό το χρονικό όριο.

Στην έλλειψη αρχαιολογικών και επιγραφικών ευρημάτων πριν από τον 8ο αιώνα π.Χ. προστίθεται και η αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων για την ανατολική, φοινικική προέλευση του αλφαβήτου τους, τόσο μέσα από λογοτεχνικές όσο και μέσα από επιγραφικές μαρτυρίες. Η πρώτη λογοτεχνική μαρτυρία για τη φοινικική προέλευση του αλφαβήτου, τα φοινικήια γράμματα, απαντά στον Ηρόδοτο (5.58.1–3), ο οποίος υποστηρίζει ότι το αλφάβητο εισήγαγαν οι Φοίνικες και πήρε την οριστική του μορφή μετά από μακρόχρονη εξελικτική διαδικασία προσαρμογής στην ελληνική γλώσσα, προσδιορίζοντας μάλιστα ότι οι αλλαγές αυτές αφορούσαν την προφορά (φωνή) και τη σειρά (ῥυθμός) των γραμμάτων του φοινικικού αλφαβήτου 39. Εκτός από τις λογοτεχνικές πηγές, η σύνδεση του ελληνικού αλφαβήτου με το φοινικικό ενισχύεται και από τις αρχαιότερες μαρτυρίες των λέξεων με θέμα ποινικ– (ποινικήια, ποινικάζεν και ποινικαστάς) σε επιγραφές του 5ου αιώνα π.Χ. από την Κρήτη, που παραπέμπουν στα φοινικήια (ποινικήια) γράμματα και στην ιδιότητα του γραφέα των φοινικικών γραμμάτων(ποινικαστής=φοινικαστής).[7]

Πολλοί μελετητές έχουν προσπαθήσει να ερμηνεύσουν την απουσία οποιουδήποτε επιγραφικού ευρήματος σε μια περίοδο τεσσάρων περίπου αιώνων και να δώσουν απαντήσεις στα ζητήματα που σχετίζονται με το ελληνικό αλφάβητο, όπως η χρονολογία της εισαγωγής του, ο τρόπος διασποράς του σε μια μεγάλη γεωγραφική περιοχή και οι λόγοι που οδήγησαν στην υιοθέτησή του. Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά είναι συχνά θέμα ερμηνείας των επιγραφικών και αρχαιολογικών δεδομένων με βάση τα ευρήματα.

Όσοι δίνουν έμφαση στη «σιωπή των ευρημάτων» (argumentum ex silentio), στην έλλειψη δηλαδή οποιασδήποτε γραπτής μαρτυρίας από τον 12ο έως τον 8ο αιώνα π.Χ., ερμηνεύουν αυτήν την απουσία ως εξαφάνιση της γραφής και τοποθετούν την επανεμφάνισή της στον 8ο αιώνα π.Χ. ή λίγο νωρίτερα. Η ασυνέχεια της εξελικτικής διαδικασίας στη διαδοχή των γραφών στον ελλαδικό χώρο, σε συνδυασμό με το κενό διάστημα από τα τελευταία κείμενα σε Γραμμική Β μέχρι την εμφάνιση των πρώτων αλφαβητικών επιγραφών, συνηγορούν στο ότι η έλλειψη ενεπίγραφων αντικειμένων δεν είναι τυχαία αλλά σημαίνει πιθανή διακοπή κάθε γραπτής δραστηριότητας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η θεωρία αυτή ενισχύεται και από την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων τον 12ο αιώνα π.Χ. και τις αλλαγές που ακολούθησαν στην οικονομική και κοινωνική οργάνωση, των οποίων αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η εξαφάνιση της γραφής σε μια περίοδο που χαρακτηριζόταν, κυρίως κατά τον 11ο και 10ο αιώνα π.Χ., από την εσωστρέφεια και την επιστροφή σε μια οικονομία αυτάρκειας και σε μικρότερους κοινωνικούς σχηματισμούς.[8] Από τον 10ο αιώνα π.Χ. αρχίζουν να αναπτύσσονται και πάλι οι εμπορικές δραστηριότητες διαμορφώνοντας σταδιακά τον πολιτισμό των γεωμετρικών και πρώιμων αρχαϊκών χρόνων. Σ’ αυτή τη φάση των επαφών με την ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα στα στοιχεία, τις ιδέες και τις τεχνικές που υιοθετήθηκαν, εντάσσεται και η εισαγωγή της αλφαβητικής γραφής.

Σε αντίθεση με την παραπάνω άποψη, άλλοι μελετητές θεωρούν τυχαία την έλλειψη επιγραφικών ευρημάτων και τοποθετούν την εισαγωγή του αλφαβητικού συστήματος γραφής πριν από τον 8ο αιώνα π.Χ. Ο Naveh[9] υποστηρίζει ότι το ελληνικό αλφάβητο παρουσιάζει ομοιότητες με την προγενέστερη του φοινικικού αλφαβήτου πρωτοχαναανιτική γραφή και επομένως υιοθετήθηκε πριν από τα μέσα του 11ου αιώνα π.Χ. αλλά τα παλαιογραφικά κριτήρια δεν είναι αρκετά για να αποδειχθεί μια τόσο πρώιμη υιοθέτηση, αφού η εξέλιξη των σημιτικών αλφαβήτων δεν είναι καταγεγραμμένη με ακρίβεια. Θεωρίες υιοθέτησης ακόμα νωρίτερα από τον 11ο αιώνα π.Χ., όπως αυτή του Bernal,[10] που υποστηρίζει μια χρονολογία πολύ πριν από το 1400 π.Χ., είναι ακραίες, αφού μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ. στον ελλαδικό χώρο ήταν σε χρήση η Γραμμική Β και πιθανότατα δεν υπήρχε ανάγκη για ένα παράλληλο σύστημα γραφής, ενώ και τα επιγραφικά και αρχαιολογικά ευρήματα δεν επιβεβαιώνουν αυτές τις απόψεις.

Περισσότερο πιθανό φαίνεται η υιοθέτηση του αλφαβητικού συστήματος γραφής να έγινε λίγο νωρίτερα από την εμφάνιση των πρώτων αλφαβητικών ευρημάτων στον ελλαδικό χώρο, ίσως τον 9ο αιώνα π.Χ., [11]  γεγονός που θα αιτιολογούσε τη διασπορά των πρώτων αλφαβητικών επιγραφών, την ύπαρξη διαφορετικών τοπικών αλφαβήτων, τη σχετικά τελειοποιημένη μορφή του αλφαβήτου και της γλώσσας και τη χρήση της γραφής σε έμμετρες συνθέσεις. Τα επιγραφικά και αρχαιολογικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι σε πολλές περιοχές του ελλαδικού χώρου, από την Αττική, την Εύβοια, τις Πιθηκούσσες στην Ιταλία, τη Μακεδονία και την Κρήτη, από τον 8ο αιώνα π.Χ. και εξής, σχεδόν ταυτόχρονα, εμφανίζονται επιγραφές γραμμένες σε τοπικά αλφάβητα, που μαρτυρούν εξοικείωση με το αλφαβητικό σύστημα γραφής και συνηγορούν στην ύπαρξη ενός προγενέστερου σταδίου εξέλιξης και προσαρμογής του αλφαβήτου στην ελληνική γλώσσα και στις τοπικές διαλέκτους.

Ο τόπος υιοθέτησης του φοινικικού αλφαβήτου και ο τρόπος διάδοσής του στον ελλαδικό χώρο παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα της έρευνας. Στην πραγματικότητα ο μηχανισμός δημιουργίας και μετάδοσης ενός συστήματος γραφής παραμένει αινιγματικός όχι μόνο για το ελληνικό αλφάβητο αλλά και για άλλα συστήματα γραφής στην αρχαιότητα. Ωστόσο, το ενδιαφέρον των μελετητών για τη μετάδοση της αλφαβητικής γραφής στον ελλαδικό χώρο είναι ιδιαίτερο, ίσως επειδή είναι η πρώτη γραφή που δεν ήταν αποκλειστικό προνόμιο μιας κλειστής τάξης γραφέων και αξιωματούχων, διαδόθηκε πολύ γρήγορα σε αρκετές περιοχές του αρχαίου κόσμου, και αποτελεί ακόμα και σήμερα, μετά την παρέλευση τόσων αιώνων, το πιο διαδεδομένο σύστημα γραφής. Το απλό σύστημα λειτουργίας του αλφαβήτου, η εύκολη απομνημόνευση και εκμάθηση των πολύ λίγων συμβόλων, σε σχέση με κάθε άλλο σύστημα γραφής, η ευελιξία και η προσαρμοστικότητά του σε διαφορετικές γλώσσες οδήγησε στην ταχεία εξάπλωση και την υιοθέτηση της αλφαβητικής γραφής από πολλούς λαούς που δεν μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Έτσι, στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου εμφανίζονται πολλά αλφάβητα, το ελληνικό, το αραμαϊκό, το εβραϊκό, το λυδικό, το φρυγικό, το καρικό, το ετρουσκικό, το λατινικό, τα οποία προέκυψαν από το φοινικικό ή και σε δεύτερη φάση από το ελληνικό αλφάβητο [11a, 11b].

Οι διαπιστωμένες αρχαιολογικά επαφές Ελλήνων και Φοινίκων ήδη από τον 10ο αιώνα π.Χ. αποτελούν την απαραίτητη προϋπόθεση για τη γνωριμία και την υιοθέτηση του νέου συστήματος γραφής από τους Έλληνες. Οι εμπορικές επαφές των δύο λαών ίσως είναι ικανές για τη μετάδοση του αλφαβήτου, χωρίς να απαιτείται ούτε η μακροχρόνια συνύπαρξη σε μια ορισμένη περιοχή ούτε η ύπαρξη μιας δίγλωσσης κοινότητας, όπως η Αλ-Μίνα στη βόρεια Συρία, που είχε προταθεί από πολλούς μελετητές αλλά στην οποία τελικά δεν επιβεβαιώνεται η διαρκής ελληνική παρουσία με την έννοια της μόνιμης εγκατάστασης. Το πυκνό εμπορικό δίκτυο της εποχής μέσα από τους θαλάσσιους δρόμους της Μεσογείου προσέφερε και αφορμή για πολιτισμικές ανταλλαγές, ανάμεσα στις οποίες ήταν και το αλφάβητο.

Ο εντοπισμός του ακριβούς τόπου υιοθέτησης του αλφαβήτου μάλλον δεν είναι εφικτός, τουλάχιστον με τα σημερινά αρχαιολογικά και επιγραφικά δεδομένα. Ευκολότερα όμως εντοπίζονται οι περιοχές εκείνες με το πρωιμότερο αλφάβητο, το οποίο εμφανίζει τις περισσότερες ομοιότητες με το πρότυπο φοινικικό, και διατηρεί γράμματα που δεν υπάρχουν σε άλλα τοπικά ελληνικά αλφάβητα. Οι περιοχές αυτές, αν δεν είναι ο χώρος υιοθέτησης, αποτελούν τουλάχιστον τις περιοχές, όπου για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε η νέα γραφή. Ανάμεσα στα μέρη που έχουν προταθεί (Ρόδος, Θήρα, Κύπρος, Αλ Μίνα), θεωρητικά η Κρήτη αποτελεί ίσως το ιδανικό μέρος για την υιοθέτηση του αλφαβήτου:[12] έχει διαπιστωμένες αρχαιολογικά σχέσεις με τους Φοίνικες και ορισμένα χαρακτηριστικά του τοπικού αλφαβήτου της παραπέμπουν στα αρχικά σχήματα γραμμάτων του φοινικικού αλφαβήτου (σχήμα γραμμάτων πλησιέστερο στο φοινικικό, απουσία συμπληρωματικών γραμμάτων Φ, Χ, Ψ, χρήση του Μ=σαν αντί του σίγμα).

Η ανάγκη για την υιοθέτηση της αλφαβητικής γραφής αποτελεί επίσης ένα ζητούμενο της έρευνας. Ενδεχομένως το αλφάβητο χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να εξυπηρετήσει τις πρακτικές ανάγκες ενός οικονομικού συστήματος παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης αγαθών, όπως μαρτυρεί η πρώιμη χρήση σημείων κεραμέως και εμπορικών συμβόλων σε αμφορείς.[13] Το κοινό στοιχείο των πρώτων σωζόμενων αλφαβητικών επιγραφών είναι ότι πρόκειται για ιδιωτικές επιγραφές, ενώ πρώτα δείγματα δημόσιων επιγραφών συνιστούν οι νομικές επιγραφές της Κρήτης, οι οποίες χρονολογούνται στον 7ο αιώνα π.Χ. Οι ιδιωτικές επιγραφές συνήθως αποτελούν δήλωσης ιδιοκτησίας (γενική ονόματος + εἰμί) [36], ενώ οι πρωιμότερες από αυτές είναι έμμετρες (η οινοχόη του Διπύλου [34a, 34b, 34c, 34d], το ποτήρι του Νέστορα [20a, 20b, 20c], ο σκύφος του Ακεσάνδρου [35]). Οι πρώτες έμμετρες επιγραφές, χαραγμένες σε συμποτικά αγγεία, υποδηλώνουν ότι η γραφή έπαιζε κάποιο ρόλο σε συμποτικά περιβάλλοντα και φανερώνουν τη διάθεση αστεϊσμού μέσα από τον λόγο κατά τη διάρκεια του συμποσίου, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι η αιτία υιοθέτησης του αλφαβήτου ήταν η καταγραφή έμμετρων ποιητικών συνθέσεων.[14] Τα ευρήματα αυτά είναι τυχαία και δεν είναι γνωστό αν και κατά πόσον αποτελούσαν διαδεδομένη επιγραφική συνήθεια της εποχής. Τουλάχιστον όμως επιβεβαιώνουν τη διασπορά του αλφαβήτου σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ., τη σύνδεσή του με κοινωνικές δραστηριότητες και τη χρήση του όχι μόνο για πρακτικούς σκοπούς, αλλά και για τη χάραξη, ίσως και τη σύνθεση, μικρών ποιημάτων.

Χαρακτηριστικό των πρώιμων αρχαϊκών αλφαβήτων, των αλφαβήτων δηλαδή που χρησιμοποιούνται στον ελλαδικό χώρο από τον 8ο έως περίπου τον 4ο αιώνα π.Χ., είναι η ποικιλομορφία τους. Δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί αν αυτά προέκυψαν με εξελικτικές διαφοροποιήσεις από ένα πρωταρχικό αλφάβητο ή αν υπήρχαν εξαρχής κάποια διαφοροποιημένα αλφάβητα. Παρά τις βασικές ομοιότητές τους, έχουν ταυτόχρονα τόσες διαφορές, ώστε περίπου κάθε περιοχή ή πόλη εμφανίζει το δικό της αναγνωρίσιμο αλφάβητο το οποίο ακολουθεί τη δική του εξελικτική πορεία. Πολλοί λόγοι οδηγούν σε λιγότερο ή περισσότερο δραστικές αλλαγές στο αλφάβητο με το πέρασμα των χρόνων, όπως προσαρμογές σε διαλεκτικά στοιχεία, στιλιστικές επιλογές των χαρακτών, πρακτικές ανάγκες, ακόμα και πιθανές δημόσιες παρεμβάσεις από την πόλη. Ωστόσο, η αυστηρή χρήση ενός συγκεκριμένου τοπικού αλφαβήτου σε μια περιοχή, ή για παράδειγμα σε μια μητρόπολη και στην αποικία της, αποτελεί επιλογή της ίδιας της πόλης και ίσως λειτουργεί και ως στοιχείο της πολιτικής και εθνικής της ταυτότητας.[15]

Για την κατανόηση και ερμηνεία της λειτουργίας των τοπικών αρχαϊκών αλφαβήτων του ελληνικού κόσμου, έχουν γίνει αρκετές απόπειρες ταξινόμησης και κατηγοριοποίησης. Αρχικά ο Adolph Kirchhoff[16] ταξινόμησε τα αρχαϊκά αλφάβητα με κριτήριο τη χρήση των συμπληρωματικών γραμμάτων (Φ, Χ, Ψ) και αποτύπωσε στον χάρτη 14 με διαφορετικά χρώματα τις τέσσερις κατηγορίες που προέκυψαν: πράσινο για τις περιοχές χωρίς συμπληρωματικά γράμματα (δωρικά νησιά νότιου Αιγαίου: Κρήτη, Θήρα, Μήλος)· μπλε για τις περιοχές της ανατολικής ομάδας, το οποίο διακρίνεται σε βαθύ μπλε (όταν χρησιμοποιούνται και τα τρία συμπληρωματικά γράμματα: Κόρινθος, Μέγαρα, Ρόδος, Χίος, Κέρκυρα, Λευκάδα, δυτική Μικρά Ασία, Μακεδονία κλπ.) και σε ανοιχτό μπλε (όταν χρησιμοποιούνται μόνο τα δύο πρώτα: Αττική, Αίγινα, Πάρος, Νάξος, Δήλος, Σίφνος, Θάσος κλπ.)· και κόκκινο για τις περιοχές της δυτικής ομάδας (Θεσσαλία, Εύβοια, Βοιωτία, Φωκίδα, Λοκρίδα, υπόλοιπη Πελοπόννησος, Κεφαλλονιά, Κάτω Ιταλία, Σικελία, Λυκία κλπ.). Η Margherita Guarducci ανέλυσε περισσότερο τις διαφορές των αρχαϊκών αλφαβήτων δίνοντας και ένα συνοπτικό πίνακα με σχήματα γραμμάτων. Η πολύ πιο συστηματική όμως και αναλυτική κατάταξη σε πίνακα των γραμμάτων όλων των αρχαϊκών αλφαβήτων από τη Lilian Jeffery [54]κατέδειξε ότι οι διαφορές των αλφαβήτων δεν περιορίζονται μόνο στα συμπληρωματικά γράμματα αλλά είναι πολύ πιο σύνθετες. Η αναλυτική αυτή κατηγοριοποίηση της Jeffery επέτρεψε την υπό προϋποθέσεις απόδοση μιας επιγραφής σε συγκεκριμένη περιοχή ανάλογα με το αλφάβητό της. Εντούτοις, ανάλογη αναλυτική μελέτη για τα αλφάβητα μετά την κλασική εποχή δεν έχει γίνει ακόμα, παρά το γεγονός ότι τόσο ο Larfeld όσο και η Guarducci[17] προσφέρουν ενδεικτικούς πίνακες για την εξέλιξη των σχημάτων των γραμμάτων του αλφαβήτου. Οι διαφοροποιήσεις όμως ιδιαίτερα μετά το τέλος της ελληνιστικής περιόδου είναι πολύ περισσότερες. Η τέτοιου είδους κατηγοριοποίηση του ελληνικού αλφαβήτου κατά πόλεις και περιοχές είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί επιτρέπει την κατά προσέγγιση χρονολόγηση των επιγραφών με κριτήριο την εξέλιξη και τις διαφοροποιήσεις των σχημάτων των γραμμάτων σε συνδυασμό με άλλα παλαιογραφικά χαρακτηριστικά.

Η ουσιαστική διαφορά του ελληνικού από το συμφωνικό φοινικικό αλφάβητο, το οποίο είχε γράμματα μόνο για τα σύμφωνα και προϋπέθετε γνώση της γλώσσας για να συμπληρωθούν τα φωνήεντα ανάλογα με τα συμφραζόμενα, ήταν η προσθήκη των φωνηέντων ή μάλλον η αλλαγή της φωνητικής αξίας ορισμένων σχημάτων του φοινικικού αλφαβήτου από συμφωνική σε φωνηεντική. Έτσι, προέκυψαν τα φωνήεντα στο ελληνικό αλφάβητο (Α από το aleph, Ε από το he, Ι από το yod, Ο από το ayin και Υ από το waw) και δημιουργήθηκε μία γραφή που αποδίδει πολύ πιο πιστά από όλες τις προηγούμενες την ελληνική γλώσσα, εξυπηρετώντας ουσιαστικά το κλιτικό της σύστημα. Υπάρχει η άποψη ότι ορισμένα γράμματα είχαν ήδη αποκτήσει φωνηεντική αξία και στο φοινικικό αλφάβητο ή ότι ορισμένες από τις λαρυγγικές παύσεις ακούγονταν ως φωνήεντα από τους ομιλητές της ελληνικής γλώσσας. Ωστόσο, η παγίωση και η ευρεία χρήση των φωνηέντων ήταν χαρακτηριστικό του ελληνικού αλφαβήτου. Η αντιστοιχία βέβαια μεταξύ σχημάτων και φθόγγων δεν ήταν απόλυτη αλλά οι κατά τόπους βελτιώσεις και τροποποιήσεις είχαν στόχο την επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων και τη σταδιακή τελειοποίηση του αλφαβήτου. Για παράδειγμα σε ορισμένα από τα αρχαϊκά αλφάβητα δεν υπάρχε διάκριση μεταξύ μακρών και βραχέων φωνηέντων και συχνά το ίδιο σχήμα αντιστοιχεί σε περισσότερους φθόγγους (π.χ. το σχήμα Ο απέδιδε, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, το βραχύ και το μακρό ο και το ου· το Ε αντιστοιχούσε στο ε, στο η και στο ει· το σχήμα F σε ορισμένες περιοχές απέδιδε το ημίφωνο δίγαμμα αλλά και το σύμφωνο β).

Ορισμένες τροποποιήσεις στο φοινικικό αλφάβητο ήταν απαραίτητες για την προσαρμογή του στην ελληνική γλώσσα.[18]  Έτσι, από το φοινικικό waw (F) προέκυψαν το ύψιλον και το δίγαμμα, το οποίο είχε διαφορετικό σχήμα στα διάφορα τοπικά αλφάβητα και σταδιακά εγκαταλείφθηκε. Τροποποιήσεις έγιναν και στα συριστικά σύμφωνα του φοινικικού αλφαβήτου, τα οποία δεν ήταν όλα απαραίτητα στην ελληνική γλώσσα και η χρήση τους ήταν πολύ διαφοροποιημένη στα τοπικά αλφάβητα. Στις περισσότερες περιοχές διατηρείται το φοινικικό shin (=Σ) ως σίγμα, ενώ σε ορισμένα τοπικά αλφάβητα χρησιμοποιείται το tsade (Μ=σαν) αντί του σίγμα. Το samek () χρησιμοποιήθηκε ως σχήμα σε ορισμένες περιοχές για να αποδώσει το ζήτα, ενώ αργότερα απέκτησε τη φωνητική αξία του ξι. Σε ορισμένα τοπικά αλφάβητα προστέθηκαν τα λεγόμενα συμπληρωματικά γράμματα (Φ, Χ, Ψ), που δεν υπήρχαν στο φοινικικό, των οποίων η χρήση επεκτάθηκε σταδιακά και στα υπόλοιπα αλφάβητα. Γενικά, θεωρείται ότι αυτή η προσθήκη έγινε σε στάδιο μεταγενέστερο της υιοθέτησης και γι’ αυτόν τον λόγο τα αλφάβητα χωρίς τα συμπληρωματικά γράμματα θεωρούνται πρωιμότερα.

Καθώς η γραφή είναι μια δυναμική και εξελικτική διαδικασία, το αλφάβητο από τον 8ο έως τον 4ο αιώνα μ.Χ. πέρασε από πολλά εξελικτικά στάδια, η μελέτη των οποίων παρέχει χρήσιμες πληροφορίες για τη χρονολόγηση των επιγραφών και γενικότερα για τον αλφαβητισμό στην αρχαία ελληνική κοινωνία. Για την ακριβέστερη χρονολόγηση των επιγραφών αυτών χρειάζεται εξειδικευμένη παρατήρηση των λεπτομερειών του κάθε αλφαβήτου κατά περιοχή και οπωσδήποτε η συνεξέταση των αρχαιολογικών δεδομένων.

Τα αρχαϊκά αλφάβητα είναι αμέσως αναγνωρίσιμα λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους: φορά των γραμμάτων επί τα λαιά (σπανιότερα ες ευθύ) ή βουστροφηδόν για πολύστιχα κείμενα, χαρακτηριστικά σχήματα γραμμάτων, στίξη συνήθως με στιγμές σε κάθετη διάταξη ή κάθετη κεραία η οποία συχνά χωρίζει λέξεις ή ομάδες λέξεων. Σταδιακά μέχρι και τον 4ο αιώνα π.Χ., ανάλογα με την περιοχή, εγκαταλείπεται η επί τα λαιά και η βουστροφηδόν φορά γραφής, όπως και ορισμένα αρχαϊκά γράμματα (το δίγαμμα, το κόππα και το σαν), και παρατηρούνται αλλαγές στα σχήματα των γραμμάτων, τα οποία γίνονται ομοιόμορφα με μικρές διαφοροποιήσεις σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο, χωρίς τις επιμέρους διαφορές των αρχαϊκών αλφαβήτων. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται στη σταδιακή εξάπλωση του ιωνικού αλφαβήτου το οποίο και υιοθέτησαν οι ελληνικές πόλεις, εγκαταλείποντας τα τοπικά αρχαϊκά αλφάβητα. Μάλιστα στην Αθήνα η αλλαγή αυτή καθιερώθηκε και επισήμως για τα δημόσια κείμενα με ψήφισμα της Εκκλησίας του Δήμου μετά από πρόταση του ρήτορα Αρχίνου, όταν επώνυμος άρχων ήταν ο Ευκλείδης (403/2 π.Χ.). Αυτό το αλφάβητο, γνωστό ως «ευκλείδειο», επεκτάθηκε σε ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο και σταδιακά αντικατέστησε τα προηγούμενα τοπικά αλφάβητα μέχρι τα μέσα ή το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ. Δεν σώζονται επίσημες αποφάσεις από άλλες πόλεις, όπως το ψήφισμα του Αρχίνου, αλλά είναι πολύ πιθανόν η καθιέρωση του νέου αλφαβήτου να έγινε με παρόμοιο τρόπο, τουλάχιστον όσον αφορά τις δημόσιες επιγραφές των οποίων η χάραξη ήταν έργο της επίσημης πολιτείας. Με την υιοθέτηση του «ευκλείδειου» αλφαβήτου κατά το τέλος περίπου της κλασικής εποχής και μέχρι το τέλος της ελληνιστικής εποχής το αλφάβητο διακρίνεται και πάλι από συγκεκριμένα και διακριτά χαρακτηριστικά:[19] η φορά γραφής είναι ες ευθύ, τα σχήματα και το μέγεθος των γραμμάτων είναι ομοιόμορφα, εμφανίζονται συμπιλήματα γραμμάτων και εγκαταλείπεται η συχνή στίξη μεταξύ των λέξεων, η οποία χρησιμοποιείται πλέον μόνο για μεγαλύτερα νοηματικά σύνολα. Προς το τέλος της εποχής αρχίζουν οι κεραίες των γραμμάτων να καμπυλώνουν και στα άκρα των κεραιών εμφανίζονται ακρέμονες (apices) ή μικρές απολήξεις. Από την ρωμαϊκή εποχή έως και τους πρώτους μεταχριστιανικούς χρόνους τα παραπάνω γενικά χαρακτηριστικά είναι σταθερά αλλά εμφανίζονται και ορισμένες στιλιστικές επεμβάσεις που χωρίς να αλλάζουν καθοριστικά εντούτοις διαφοροποιούν το σχήμα των γραμμάτων: μηνοειδή σχήματα γραμμάτων, ανοιχτό σχήμα του Ω με τη μεταγενέστερη μικρογράμματη μορφή του, σχήματα μερικών γραμμάτων γωνιώδη, ρομβοειδή ή τετραγωνισμένα, διακοσμήσεις στις κεραίες (π.χ. σπειροειδή και καμπύλα διακοσμητικά στοιχεία σε εσωτερικές κεραίες), αισθητή αύξηση των συμπιλημάτων γραμμάτων και συντομογραφίες. Ωστόσο, παρά τα γενικά αυτά χαρακτηριστικά του αλφαβήτου, τα παλαιογραφικά χαρακτηριστικά της ύστερης περιόδου δεν έχουν μελετηθεί διεξοδικά, για να είναι διακριτά τα εξελικτικά στάδια του αλφαβήτου. Μετά τον 3ο αιώνα μ. Χ. δεν φαίνεται να υπάρχει μια σταθερή εξέλιξη του σχήματος των γραμμάτων αλλά αντίθετα η τάση να χρησιμοποιούνται διαφορετικά σχήματα για το ίδιο γράμμα στην ίδια επιγραφή.[20]

Το κείμενο μιας αρχαίας επιγραφής γραφόταν με κεφαλαία γράμματα, συνεχόμενα, χωρίς κενά μεταξύ των λέξεων και μεταξύ των στίχων του κειμένου. Αρχικά, δεν ήταν αναγκαίο να συμπίπτει το τέλος της λέξης με το τέλος του στίχου, ούτε να τηρείται ο συλλαβισμός στον χωρισμό των λέξεων, με αποτέλεσμα συχνά να χωρίζεται η λέξη στο σημείο όπου δεν αρκεί η επιφάνεια για τη χάραξη του επόμενου γράμματος, το οποίο χαράσσεται στον επόμενο στίχο.

Η στίξη των κειμένων και ο χωρισμός των λέξεων δεν είχαν τον ρόλο που έχουν σε ένα σημερινό κείμενο και πέρασαν από διάφορα εξελικτικά στάδια. Στις πρώιμες επιγραφές δεν φαίνεται να υπάρχει ένας ομοιόμορφος τρόπος χρήσης των σημείων στίξης. Υπάρχουν επιγραφές με στίξη μετά από κάθε λέξη, άλλες πιο αραιά και άλλες χωρίς καθόλου στίξη. Αρχικά, χρησιμοποιούνται σημεία στίξης (π.χ. δύο ή περισσότερες στιγμές σε κάθετη διάταξη, μία κάθετη κεραία, ανοιχτό ημικύκλιο και αργότερα άλλα σύμβολα, όπως κλεψύδρα, φύλλο κισσού κλπ.) μετά από κάθε λέξη ή μικρό λεκτικό σύνολο (π.χ. άρθρο και ουσιαστικό) πιθανόν ως κατάλοιπα από το φοινικικό συμφωνικό αλφάβητο, στο οποίο ήταν αναγκαίο να δηλωθεί το τέλος της λέξης, το οποίο όμως ήταν εμφανές στην ελληνική γλώσσα από την κατάληξη. Αυτή η συχνή στίξη ουσιαστικά δεν ισοδυναμεί με το σημερινό κενό, το κόμμα ή την τελεία, αλλά περισσότερο σηματοδοτεί το τέλος λέξης ή μικρών λεκτικών συνόλων, χωρίς να είναι βέβαιο αν βοηθούσε στην ανάγνωση. Σταδιακά, τα σημεία στίξης εμφανίζονταν στο τέλος μεγαλύτερων νοηματικών ενοτήτων, επισημαίνοντας την αλλαγή νοήματος. Η αλλαγή αυτή σημειωνόταν επίσης με κενό στο τέλος του στίχου ή με κενό ενός ολόκληρου στίχου. Με αυτόν τον τρόπο γινόταν κάποιας μορφής παραγραφοποίηση. Σε μεγαλύτερα πολύστιχα κείμενα που γράφονταν συνήθως σε τοίχους ενός κτιρίου και όχι σε στήλες με συγκεκριμένο και σχετικά μικρό πλάτος, το κείμενο ακολουθούσε τη διάταξη του παπυρικού κειμένου, δηλαδή γραφόταν σε κάθετες στήλες με ορισμένο σταθερό πλάτος, οι οποίες χωρίζονταν μεταξύ τους με μικρό κενό πλάτους ενός, δύο ή και περισσότερων γραμμάτων.

Το αρχαίο κείμενο χαράσσεται πάνω στη σκληρή επιφάνεια με τρεις διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με τη φορά των γραμμάτων: επί τα λαιά, βουστροφηδόν και ες ευθύ. Οι άλλοι τρόποι που αναφέρονται παρακάτω αφορούν περισσότερο τη στοίχιση και τη διάταξη του κειμένου πάνω στην επιφάνεια. Οι τρόποι διάταξης στην ενεπίγραφη επιφάνεια μπορεί να υπαγορεύονται από τη φύση και τις ιδιαιτερότητες του φορέα γραφής, την εκμετάλλευση του υπάρχοντος χώρου για χάραξη (π.χ. σε έναν κίονα, ένα άγαλμα ή στο ενδιάμεσο ζωγραφικών παραστάσεων ενός αγγείου) ή στιλιστικές επιλογές μιας συγκεκριμένης εποχής και περιοχής.

Επί τα λαιά: το κείμενο της επιγραφής έχει φορά από δεξιά προς τα αριστερά. Αυτή η φορά υπάρχει μόνο σε αρχαϊκές επιγραφές, επειδή πιθανόν είναι ο χαρακτηριστικός τρόπος φοράς των γραμμάτων του φοινικικού αλφαβήτου, τα σχήματα των οποίων υιοθετήθηκαν και για το ελληνικό αλφάβητο. Ωστόσο, ακόμα και την αρχαϊκή εποχή, κείμενα ενός στίχου μπορεί να έχουν φορά είτε επί τα λαιά είτε ες ευθύ. Όταν το κείμενο αποτελείται από περισσότερους στίχους, τότε όλοι χαράσσονται επί τα λαιά (ή συνηθέστερα βουστροφηδόν).

Βουστροφηδόν: η φορά γραφής αλλάζει εναλλάξ σε κάθε στίχο (η λέξη είναι σύνθετη από το βοῦς + στρέφειν και σημαίνει τον τρόπο που στρέφουν τα βόδια στο όργωμα του χωραφιού).[21] Η βουστροφηδόν φορά γίνεται αμέσως αντιληπτή, γιατί, εκτός από κάποια γράμματα που είναι απολύτως συμμετρικά ή κλειστά (π.χ. Ι, Ο, Θ, Τ), τα υπόλοιπα (π.χ. Β, Γ, Ε, Κ, Ν) χαράσσονται αντίστροφα, γεγονός που βοηθά τον αναγνώστη να παρακολουθήσει τη φορά του κειμένου. Η βουστροφηδόν φορά ίσως είχε πρακτική χρησιμότητα σε μνημειακές επιγραφές πάνω σε τοίχους κτιρίων, όπου το κείμενο εκτεινόταν σε μεγάλη επιφάνεια και η πρώτη σειρά του κειμένου είχε πάντοτε φορά επί τα λαιά, σηματοδοτώντας έτσι την αρχή του. Η χρησιμότητα αυτή μάλλον δεν είχε καμία πρακτική αξία για τη χάραξη κειμένων μικρότερου μεγέθους π.χ. πάνω σε στήλες, όστρακα, αγγεία κλπ. Ίσως η σύμβαση αυτή θεωρήθηκε αναπόσπαστο στοιχείο της λειτουργίας της γραφής και με το πέρασμα των αιώνων σταδιακά άλλαξε.

Ες ευθύ: φορά γραφής από αριστερά προς τα δεξιά, όμοια με τον σημερινό τρόπο γραφής. Φαίνεται ότι η επί τα λαιά και η ες ευθύ φορά γραφής συνυπήρξαν ήδη από την αρχή της υιοθέτησης του αλφαβήτου, γιατί σώζονται πρώιμες επιγραφές ενός στίχου με φορά και ες ευθύ. Η ες ευθύ φορά επικράτησε σε όλες τις περιοχές του ελληνικού κόσμου ως αποκλειστική φορά γραφής μέχρι το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ., όταν δηλαδή και υιοθετήθηκε το ενιαίο αλφάβητο.

Τα περισσότερα κείμενα δεν έχουν κάποια ιδιαίτερη διάταξη στην επιφάνεια. Προσαρμόζονται στις διαστάσεις του προς χάραξη χώρου και η συμμετρία τους εξαρτάται από την εποχή, την ικανότητα του χαράκτη και το προς χάραξη αντικείμενο. Εκτός ίσως από τη στοιχηδόν διάταξη που είναι στιλιστική επιλογή και δεν υπαγορεύεται από τον φορέα γραφής, οι υπόλοιποι τρόποι διάταξης της γραφής εξαρτώνται κυρίως από τους περιορισμούς που θέτει το ίδιο το αντικείμενο και η αναγνωσιμότητα της επιγραφής.

Στοιχηδόν: τα γράμματα βρίσκονται σε απόλυτη οριζόντια και κάθετη στοίχιση και ισαπέχουν μεταξύ τους, ενώ παράλληλα έχουν το ίδιο ύψος και πλάτος (εκτός από το στενότερο Ι). Η στοιχηδόν διάταξη αποτελεί στιλιστική επιλογή, καθώς δεν εξυπηρετεί κάποιο άλλο σκοπό. Για να επιτευχθεί η απόλυτη συμμετρία, ο χαράκτης σχεδίαζε οριζόντιες και κάθετες γραμμές στην επιφάνεια προς χάραξη και εντός των σχηματιζόμενων τετραγώνων τοποθετούσε τα γράμματα της επιγραφής. Η στοιχηδόν διάταξη χρησιμοποιείται κυρίως στις αττικές επιγραφές από το τέλος του 6ου ως τις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. αλλά εμφανίζεται και σε άλλες περιοχές, όπως η Δήλος (η οποία ήταν κάτω από αθηναϊκή επιρροή), η Επίδαυρος, η Βοιωτία, οι Δελφοί, η Σάμος. Αυτός ο τρόπος γραφής εγκαταλείφθηκε πιθανόν επειδή επικράτησε ο κανόνας το τέλος της συλλαβής ή της λέξης να συμπίπτει με το τέλος του στίχου, πράγμα που δεν μπορούσε να ελέγξει ο χαράκτης με τη στοιχηδόν γραφή[22], αλλά ίσως και λόγω κόστους, αφού η συγκεκριμένη διάταξη απαιτούσε περισσότερο χώρο για τη χάραξη ενός κειμένου.

Πλινθηδόν: η επιγραφή χαράσσεται περιμετρικά στην άνω επιφάνεια της λίθινης βάσης (ενός πλίνθου) ενός αναθήματος.

Κιονηδόν: η επιγραφή χαράσσεται σε κάθετη διάταξη σε ένα κίονα και εντός των ραβδώσεών του.

Σπειρηδόν: η επιγραφή χαράσσεται με τη μορφή σπείρας ή οφιοειδώς ως κυματιστή γραμμή.

Σπυριδόν: η επιγραφή έχει τη μορφή σπυρίδος (καλάθου) πλατύτερη στο άνω τμήμα και συνεχώς μειούμενη ως το κάτω τμήμα της.

Ες κύκλου σχήμα: σε κυκλικό σχήμα, το οποίο ενίοτε υπαγορεύεται από το σχήμα του φορέα γραφής, π.χ. χάραξη μιας επιγραφής περιμετρικά στην κυκλική βάση ενός αγγείου.

[1] Steele 2013 ̶ 14, 140 ̶ 46.

[2] Για τις ετεοκρητικές, πιθανότατα νομικές επιγραφές αρχαϊκής εποχής σε λίθο, από την Πραισό [44] και τη Δρήρο [42] βλ. Duhoux 1982 και 2007, 247 ̶ 252. Επίσης, βλ. Haggis et al. 2011, 57-58 και εικ. 42, για ευρήματα σε κεραμική από τον Αζοριά, κοντά στην Πραισό, τα οποία αποτελούν ενδείξεις για χρήση της ετεοκρητικής γλώσσας σε μια ευρύτερη περιοχή στην ανατολική Κρήτη.

[3] Για τις αναθηματικές επιγραφές σε κεραμική (6ος αιώνας π. Χ. και εξής) από τη Μεσημβρία (αρχαία Ζώνη) και τη Σαμοθράκη σε ελληνικό αλφάβητο και πιθανότατα θρακική γλώσσα βλ. Brixhe 2006. Στο άρθρο του ο Brixhe αναφέρει και επιγραφές σε λίθο (4ος αιώνας π. Χ.), δύο σε θρακική και μία δίγλωσση, σε ελληνική και θρακική.

[4] Για την επιτύμβια στήλη από τα Καμίνια της Λήμνου (6ος αιώνας π. Χ.) γραμμένη σε χαλκιδικό αλφάβητο και πιθανόν σε μια γλώσσα που έχει κοινή καταγωγή με την ετρουσκική βλ. Bonfante & Bonfante 2002, 61 ̶ 62 [8a, 8b].

[5] Οι Wilson (2009, 542 ̶ 549) και Βουτυράς (2014, 240 ̶ 248) παρουσιάζουν συνοπτικά την εισαγωγή της αλφαβητικής γραφής με τη σχετική βιβλιογραφία.

[7] SEG XXVII 631: ποινικαστάς, ποινικάζεν, IC II.xii.11: ποινικα[– –]. Βλ. και Jeffery & Morpurgo-Davies 1970, για την αναφορά στην ιδιότητα του ποινικαστήστην ενεπίγραφη μίτρα του Σπενσίθιου και Κριτζάς 2010, για τα ποινικήια(γράμματα) σε νομική επιγραφή από την Έλτυνα.

[8] Για τα αρχαιολογικά δεδομένα των «σκοτεινών αιώνων» βλ. Βοκοτόπουλος 2014, 234 ̶ 239.

[9] Naveh 2005, 175 ̶ 186.

[10] Bernal 1987, 1 ̶ 19.

[11] Guarducci 2008, 41 ̶ 42 και Janko 2015.

[13] Ο Papadopoulos (1994) αναφέρει σημεία κεραμέως πριν από την όπτηση (Αττική, Εύβοια, Τορώνη) που χρονολογούνται στην πρώιμη εποχή του σιδήρου. Για τα χαράγματα σε κεραμική του 8ου αιώνα π.Χ. από τη Μεθώνη Πιερίας βλ. Τζιφόπουλος 2012, 307 ̶ 10.

[14] Ο Powell (1989, 321 ̶ 50) υποστηρίζει ότι το αλφάβητο σχεδιάστηκε για την καταγραφή της επικής ποίησης. Βλ. και Teodorsson 2006.

[15] Ο Luraghi (2010, 72–73 και 88) υποστηρίζει ότι τα τοπικά αλφάβητα συνδέονταν με την αρχαϊκή πόλη και με τις τοπικές διαλέκτους και λειτουργούσαν και ως «γλωσσικοί δείκτες» για τα πολιτικά όρια μεταξύ των πόλεων.

[16] Ο Kirchhoff (1877) παραθέτει χάρτη και πίνακα με τα σχήματα γραμμάτων των τοπικών αλφαβήτων. Για πίνακα με τα σχήματα γραμμάτων των τοπικών αλφαβήτων βλ. επίσης Guarducci 2008 και  Jeffery 1990.

[17] Η Guarducci (2008, 110 ̶ 114) παραθέτει τα βασικά σχήματα γραμμάτων για τα αλφάβητα μετά τον 5ο αιώνα π.Χ.

[18] Για τις τροποποιήσεις του φοινικικού αλφαβήτου βλ. Woodard 1997, 133 ̶ 139, Ruijgh 1998 και Slings 1998. Για την προέλευση των συμπληρωματικών γραμμάτων βλ. και Powell 1987.

[19] Για την εξέλιξη του σχήματος των γραμμάτων στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο βλ. McLean, 2002, 40 ̶ 44.

[20] McLean, 2002, 44 και σημ. 13, 14.

[21] Ο Παυσανίας (5.17.6) παραλληλίζει τη βουστροφηδόν γραφή με τον δίαυλο, που ήταν αγώνισμα δρόμου κατά το οποίο ο αθλητής έπρεπε τρέχοντας να διανύσει την απόσταση του σταδίου προς τη μία κατεύθυνση και να επιστρέψει αντίθετα.

[22] McLean 2002, 45 και σημ. 19.

Τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς

Δημοσιεύθηκε Δεκεμβρίου 31, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Ποίηση και Λογοτεχνία, Χρήσιμες πληροφορίες

Μια απόπειρα να εξηγηθούν τα -ελαφρώς ακατανόητα- κάλαντα της Πρωτοχρονιάς (που έχουν Βυζαντινή προέλευση).calanda

Καταρχήν πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι στα Βυζαντινά χρόνια τα κάλαντα δεν τα έλεγαν μικρά παιδιά αλλά συνήθως παρέες νέων ( (εξ ου το «δες κι εμέ το παλληκάρι»). Είναι ένα έθιμο που ακόμα υπάρχει σε μερικά χωριάτης Βορείου Ελλάδος.

Μια άλλη επισήμανση, για τα κάλαντα γενικώς, είναι ότι πέρα από τις αναφορές στην επικείμενη εορτή (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Φώτα), είχαν τη μορφή διαλόγου με τους ενοίκους του σπιτιού.

Στην πιο διαδεδομένη εκδοχή των καλάντων της Πρωτοχρονιάς, η παρέα που λέει τα κάλαντα δεν απευθύνεται στον «αφέντη» του σπιτιού (που ήταν το πιο συνηθισμένο) αλλά στην κόρη του σπιτιού. Ήταν ένα είδος βυζαντινού εορταστικού φλερτ.

Γι’ αυτό τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα έχουν αυτή τη σουρρεαλστική σύνθεση, επειδή ανάμεσα στους εορταστικούς στίχους παρεισφρύει και  εκφράζεται συγκαλυμμένα το ενδιαφέρον των καλαντιστών προς τη νέα κοπέλα. Η σειρά των στίχων είναι εναλλάξ ένας στίχος, που αναφέρεται στον Άγιο Βασίλη, και στη συνέχεια ένας στίχος με  υπονοούμενα ή κοπλιμέντα προς την κοπέλα για την οποία λέγονται τα κάλαντα.
 
Στους στίχους των καλάντων που ακολουθούν οι μονοί στίχοι είναι αυτοί  που αναφέρονται στον Άγιο Βασίλειο, που γιορτάζει την πρωτοχρονιά και οι ζυγοί αυτοί που απευθύνονται στην κοπέλα. Σε παρένθεση οι επεξηγήσεις:
 
1. Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά
2. Ψηλή μου δεντρολιβανιά (που είσαι ψηλή και λυγερή σαν δεντρολιβανιά)
3. και αρχή καλός μας χρόνος
4. εκκλησιά με τ’ άγιο θόλος (είσαι εντυπωσιακή σαν εκκλησιά με τον τρούλο)
5. Αρχή που βγήκε ο Χριστός, άγιος και πνευματικός
6. στη γη να περπατήσει και να μας καλοκαρδίσει (αν βγει να περπατήσει θα χαρούμε πολύ)
7. Άγιος Βασίλης έρχεται
8. και δεν μας καταδέχεται (δεν μας καταδέχεται η κοπέλα)
9. από την Καισαρεία
10. συ είσαι αρχόντισσα κυρία (εσύ κοπέλα μου είσαι αρχόντισσα)
11. Βαστάει εικόνα και χαρτί  (ο άγιος όπως παριστάνεται στις εικόνες)
12. ζαχαροκάντιο ζυμωτή (είσαι σαν γλυκό ζυμωμένο, σαν ζαχαροκάντιο, δηλ. γλυκό από ζαχαροκάλαμο)
13. χαρτί και καλαμάρι
14. δες κι εμέ το παλληκάρι (κοίτα και μένα το παλληκάρι)
15. Το καλαμάρι έγραφε (είναι θέληση του αγίου σε συνδυασμό με τον επόμενο στίχο)
16. την μοίρα του την έλεγε (είναι η μοίρα μας να είμαστε μαζί [;])
17. και το χαρτί ομίλει (αυτό μάλλον μπαίνει για ομοιοκαταληξία)
18. άγιε μου, άγιε μου καλέ Βασίλη (για ξεκάρφωμα)

Τα ονόματα των χωρών του Νέου Κόσμου

Δημοσιεύθηκε Δεκεμβρίου 22, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Αμερικάνικα, Γλώσσα, Ιστορικά

 

Η προέλευση των ονομάτων των χωρών της Αμερικής.

Αμερική
Μπορεί ο Κολόμβος να είναι αυτός που ανακάλυψε την Αμερική, αλλά το όνομά της το πήρε από έναν άλλο Ιταλό εξερευνητή τον Αμερίγκο Βεσπούτσι (Amerigo ή Americus Vespucci, 1454-1512) που ήταν ο πρώτος που κατάλαβε ότι πρόκειται για νέα ήπειρο και την εξερεύνησε δεόντως.

Καναδάς
Προέρχεται από την ινδιάνικη λέξη Kanata που σημαίνει χωριό. Όταν ο Γάλλος εξερευνητής Ζακ Καρτιέ, που έφθασε στο Κεμπέκ το 1535, άκουσε τους Ινδιάνους της φυλής Ιροκουά να χρησιμοποιούν τη λέξη, νόμισε ότι αφορούσε ολόκληρη την περιοχή, οπότε τη χρησιμοποίησε παρεφθαρμένη ως Canada στους χάρτες του. Κατέληξε να προσδιορίζει όλο και μεγαλύτερη έκταση έως ότου συμπεριέλαβε ολόκληρη τη σημερινή χώρα.

Βενεζουέλα
Σημαίνει «Μικρή Βενετία». Όταν το 1499 ο Βεσπούτσι έφτασε εκεί, είδε τις καλύβες των ιθαγενών που ήταν χτισμένες σε πασσάλους, πάνω από τη λίμνης Μαρακαΐμπο που θύμιζαν (;!) Βενετία και έτσι ονόμασε την περιοχή Piccola Venezia ή Veneziola (μικρή Βενετία στα Ιταλικά). Δεδομένου ότι επρόκειτο για ισπανική αποικία, τελικά επικράτησε η ισπανική εκδοχή αυτής της ονομασίας: Venezuela.

Αργεντινή
Πήρε το όνομά της από το λατινικό argentum που σημαίνει «άργυρος» (ασήμι) εξαιτίας ενός θρύλου που είχαν ακούσει οι πρώτοι Ευρωπαίοι, τον 16ο αιώνα, ότι στο εσωτερικό της χώρας υπήρχαν βουνά από ασήμι. Τα βουνά αυτά δεν βρέθηκαν ποτέ, αλλά το όνομα έμεινε.

Μεξικό
Πήρε το όνομά της από τους γηγενείς Ατζέκους που στη δική τους γλώσσα ονομάζονταν Μεσίκα ή Μεχίκα. Γι’ αυτό και η ισπανική προφορά για το Mexico είναι Μέχικο.

Βραζιλία
Πήρε το όνομά της από ένα είδος δέντρου από το οποίο παράγεται μια βαθυκόκκινη βαφή που ήταν το πιο εμπορεύσιμο είδος της νέας αποικίας καθώς χρησιμοποιούνταν στην υφαντουργία. Το δέντρο (και η βαφή) ονομάστηκε από του Πορτογάλους brasil που σημαίνει, στο περίπου, βαθύ κόκκινο σαν κάρβουνο στη χόβολη.

Κολομβία
Αυτό είναι προφανές: Πήρε το όνομά της από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Τον 18ο αιώνα, «Κολομβία» ονομάστηκε από τον επαναστάτη Francisco de Miranda (1750-1816) όλο το βόρειο τμήμα της Νοτίου Αμερικής (και μέρος της Κεντρικής) που περιελάμβανε τις σημερινές χώρες Παναμά, Ισημερινό, Βενεζουέλα, Βόρεια Βραζιλία, Βόρειο Περού και Κολομβία. Το 1819 δημιουργήθηκε ανεξάρτητο κράτος με την ονομασία «Δημοκρατία της Κολομβίας» ή «Μεγάλη Κολομβία» που περιελάμβανε όλες αυτές τις χώρες και περιοχές. Το κράτος αυτό διαλύθηκε το 1831 και έσπασε σε μικρότερα κράτη. Η σημερινή Κολομβία ονομάστηκε τότε «Νέα Γρανάδα». Το 1863 μετονομάστηκε σε «Ηνωμένες Πολιτείες Κολομβίας» και το 1886 έλαβε το σημερινό της όνομα, Κολομβία.

Παραγουάη
Το όνομα προέρχεται από τον ομώνυμο ποταμό, αλλά η προέλευση του ονόματος του ποταμού δεν είναι σίγουρη. Ίσως οφείλεται στους γηγενείς Ινδιάνους Γουαράνι σε συνδυασμό με τη λέξη πάρα που στη γλώσσα τους σημαίνει νερό.

Ουρουγουάη
Παρόμοια περίπτωση με την προηγούμενη. Και εδώ υπάρχει ποταμός που δάνεισε το όνομά του στη χώρα, με αβέβαιη, επίσης, ετυμολογία. Ίσως σημαίνει ποτάμι των ουρουγουά όπου «ουρουγουά» στη γλώσσα των Γουαράνι ήταν ένα είδος σαλιγκαριού που αφθονεί στο ποτάμι.

Βολιβία
Πήρε το όνομά της από τον επαναστάτη Σιμόν Μπολιβάρ (1783-1830). Σημειωτέον ότι ο Μπολιβάρ είχε γεννηθεί στη Βενεζουέλα με μακρινή καταγωγή από το χωριό Bolivar της χώρας των Βάσκων στην Ισπανία. Το 1825, η γερουσία της χώρας κήρυξε την ανεξαρτησία της και διάλεξε αυτό το όνομα προς τιμή του επαναστάτη που είχε αρχίσει τον αγώνα για την ανεξαρτησία όλων των χωρών του Βορείου τμήματος της Νοτίου Αμερικής.

Παναμάς
Προέρχεται από την ινδιάνικη λέξη panama για τη σημασία της οποίας υπάρχουν διάφορες εκδοχές: είτε προέρχεται από το ομώνυμο είδος δέντρου που κυριαρχεί εκεί (αλλά μάλλον το δέντρο πήρε το όνομά του από τη χώρα και όχι το αντίστροφο) είτε σημαίνει πολλές πεταλούδες είτε από ένα ψαροχώρι ιθαγενών με αυτό το όνομα από έτρεφε με ψάρια όλη την αποικία. Η επίσημη κρατική ιστορία βόλεψε τις τρεις εκδοχές σε μία και σήμερα τα σχολεία της χώρας διδάσκουν ότι Παναμάς σημαίνει μέρος με πολλά ψάρια, πολλές πεταλούδες και πολλά δέντρα.

Περού
Περού ή Μπερού ήταν το όνομα ενός τοπικού ηγεμόνα σε μια περιοχή στον νοτιοδυτικό Παναμά. Στις αρχές του 16ου αιώνα, αυτό το σημείο ήταν η εσχατιά της ισπανικής επικράτειας. Όταν αργότερα ο Φρανσίσκο Πισάρο άρχισε τις καταστροφικές επιδρομές του πιο νότια, στη Χώρα των Ίνκας, σε άγνωστες και αχαρτογράφητες τότε περιοχές, οι αναφορές του, ελλείψει άλλου ονόματος, μιλούσαν για τη χώρα «νότια του Περού». Όταν τελικά οι Ισπανοί κυριάρχησαν και εκεί, η νέα περιοχή ονομάστηκε Περού.

Γουαδελούπη
Ο Κολόμβος το 1493 ονόμασε το νησί Santa María de Guadalupe προς τιμήν της μονής της Θεοτόκου στη Γουαδελούπη της Ισπανίας που ήταν από τα πιο σημαντικά ιερά προσκυνήματα στην Ισπανία. Με τον καιρό η ονομασία απλοποιήθηκε σε σκέτο Guadalupe.

Ονδούρα
Honduras στα ισπανικά σημαίνει βαθιά νερά και αρχικά αυτό ήταν το όνομα ενός κόλπου στα δυτικά  που κατέληξε να είναι το όνομα ολόκληρης της χώρας.

Χιλή
Οι Ισπανοί δανείστηκαν το όνομα από τους Ίνκας. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για τη σημασία του. Οι επικρατέστερες είναι ότι είτε πρόκειται για το όνομα ενός τοπικού ηγεμόνα των Ίνκας είτε είναι κάποια λέξη που σήμαινε «άκρη του κόσμου» ή κάτι παραπλήσιο.

Ελ Σαλβαδόρ
Ο Ισπανός κονκισταδόρ Pedro de Alvarado y Contreras ονόμασε το μέρος Provincia De Nuestro Señor Jesus Cristo, El Salvador Del Mundo που μπορεί να αποδοθεί στα Ελληνικά ως «Επαρχία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού Σωτήρος» και επειδή ένα τέτοιο μακρινάρι δεν ήταν πολύ πρακτικό ως όνομα, έμεινε τελικά το El Savador.

Κόστα Ρίκα
Costa Rica στα Ισπανικά σημαίνει πλούσια ακτή. Οι πρώτοι Ισπανοί κατακτητές (ίσως ο ίδιος ο Κολόμβος) την ονόμασαν έτσι επειδή όταν όταν αποβιβάστηκαν εκεί για πρώτη φορά συνάντησαν ιθαγενείς με πολλά χρυσά κοσμήματα (και τους τα πήραν). Η ειρωνεία είναι ότι υπήρξε η πιο φτωχή αποικία στη Λατινική Αμερική.

Ισημερινός
Ονομάζεται έτσι επειδή ο Ισημερινός, Equador ή Εκουαδόρ στα Ισπανικά, διέρχεται από τη χώρα.

Γουατεμάλα
Το όνομα προέρχεται από μια λέξη των Ατζέκων που σημαίνει «πολλά δέντρα».

Νικαράγουα
Όταν οι πρώτοι Ισπανοί άποικοι έφτασαν στην περιοχή το 1521 έδωσαν το όνομα Nicarao στη μεγαλύτερη πόλη των ιθαγενών. Το αρχικό όνομα δεν ήταν ακριβώς αυτό αλλά κάτι πολύ πιο δυσκολοπρόφερτο το οποίο οι Ισπανοί απλοποίησαν. Από το όνομα της πόλης ονομάστηκε έτσι μια μεγάλη περιοχή και αργότερα ολόκληρη η χώρα.

Αϊτή
Προέρχεται από μια λέξη των ιθαγενών Ταΐνο που σημαίνει «χώρα με τα ψηλά βουνά». Έτσι ονομαζόταν το νησί Ισπανιόλα (το 1/3 από το οποίο καταλαμβάνει η Αϊτή) πριν έρθουν οι Ισπανοί. Όταν οι Γάλλοι απέκτησαν το δυτικό τμήμα της Ισπανιόλα (δηλ. τη σημερινή Αϊτή) του έδωσαν το όνομα Saint-Domingue επειδή ο Άγιος Δομήνικος ήταν ο προστάτης άγιος ολόκληρου του νησιού.. Όταν η χώρα κέρδισε την ανεξαρτησία της το 1804 επέλεξε το προκολομβιανό όνομα.

Δομινικανή Δημοκρατία
Το νησί Ισπανιόλα επί αποικιοκρατίας χωριζόταν σε δύο τμήματα. Το δυτικό τμήμα ανήκε στους Γάλλους και ονομαζόταν Saint-Domingue και το ανατολικό στους Ισπανούς ως Santo Domingo. Μετά την ανεξαρτησία (1844) το δυτικό τμήμα κράτησε την Ισπανική ονομασία, Άγιος Δομένικος.

Κούβα
Προέρχεται από λέξη των ιθαγενών Ταΐνο που μάλλον σήμαινε «εύφορη γη» ή κάτι τέτοιο. Παρεμπιπτόντως, το «Αβάνα» προέρχεται επίσης από τους Ταΐνο.

Γουιάνα
Το όνομα προέρχεται από ινδιάνικη λέξη που σήμαινε τόπος με πολλά νερά». Μέχρι το 1966 που ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Βρετανία, λεγόταν «Βρετανική Γουιάνα».

Γαλλική Γουιάνα
Το Γουιάνα εξηγήθηκε πιο πάνω. Το «Γαλλική» προστίθεται αφενός επειδή ανήκει ακόμα στην Γαλλία και αφετέρου επειδή υπήρχαν παλιότερα πέντε διαφορετικές Γουιάνες: η Βρετανική, η Ολλανδική, η Γαλλική, η Πορτογαλική (τώρα, περιοχή της Βραζιλίας) και η Ισπανική (τώρα, μέρος της Βενεζουέλας).

Σουρινάμ
Προέρχεται από τη φυλή ιθαγενών Σουρινέν (παρακλάδι των Ταΐνο) που οι Ευρωπαίοι άποικοι πρόφεραν Σουρινάμ, ονομασία που αρχικά δόθηκε στον ομώνυμο ποταμό. Η χώρα από τον 17ο αιώνα ήταν Ολλανδική κτήση και λεγόταν «Ολλανδική Γουιάνα». Όταν το 1975 απέκτησε την ανεξαρτησία της, επέλεξε το όνομα του ποταμού και της παλιάς ινδιάνικης φυλής.

Οι Δήμοι της Ελλάδας

Δημοσιεύθηκε Αυγούστου 22, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Ελληνικά, Χρήσιμες πληροφορίες

 

Οι Ελληνικοί Δήμοι από την Πατριδογνωσία:

Δήμος Έδρα Νομός Έκτ.(km²) Πυκν Πληθ +/-
Ορεστιάδας Ορεστιάδα Έβρου 955,6 39,4 37.695 -4,3
Διδυμοτείχου Διδυμότειχο Έβρου 565,4 34,5 19.493 -16,6
Σουφλίου Σουφλί Έβρου 1.325,7 11,3 14.941 -15,5
Αλεξανδρούπολης Αλεξανδρούπολη Έβρου 1.217,0 59,9 72.959 10,3
Σαμοθράκης Σαμοθράκη Έβρου 178,0 16,1 2.859 5,4
Αρριανών Φιλλύρα Ροδόπης 771,2 21,5 16.577 -9,2
Μαρωνείας-Σαπών Σάπες Ροδόπης 641,8 23,0 14.733 -11,4
Κομοτηνής Κομοτηνή Ροδόπης 644,9 103,8 66.919 8,8
Ιάσμου Ίασμος Ροδόπης 485,3 28,5 13.810 -7,0
Αβδήρων Γενισέα Ξάνθης 352,0 54,0 19.005 4,1
Μύκης Σμίνθη Ξάνθης 633,3 24,5 15.540 -3,4
Ξάνθης Ξάνθη Ξάνθης 495,1 131,6 65.133 15,5
Τοπείρου Εύλαλο Ξάνθης 312,5 36,9 11.544 -5,6
Νέστου Χρυσούπολη Καβάλας 678,8 32,9 22.331 0,5
Καβάλας Καβάλα Καβάλας 351,4 200,6 70.501 -5,0
Παγγαίου Ελευθερούπολη Καβάλας 701,4 45,7 32.085 1,4
Θάσου Θάσος Καβάλας 380,1 36,2 13.770 2,4
Δοξάτου Καλαμπάκι Δράμας 243,4 59,6 14.516 -14,0
Παρανεστίου Παρανέστι Δράμας 1.029,4 3,8 3.901 -23,7
Δράμας Δράμα Δράμας 840,0 70,2 58.944 2,7
Προσοτσάνης Προσοτσάνη Δράμας 481,8 27,1 13.066 -15,9
Κάτω Νευροκοπίου Κάτω Νευροκόπι Δράμας 873,6 9,0 7.860 7,8
Νέας Ζίχνης Νέα Ζίχνη Σερρών 404,3 30,7 12.397 -10,3
Αμφίπολης Ροδολίβος Σερρών 411,8 22,3 9.182 -22,6
Βισαλτίας Νιγρίτα Σερρών 658,3 30,4 20.030 -13,5
Εμμανουήλ Παππά Χρυσό Σερρών 337,9 43,4 14.664 -23,0
Σερρών Σέρρες Σερρών 600,5 127,9 76.817 0,5
Ηράκλειας Ηράκλεια Σερρών 451,5 46,8 21.145 -6,8
Σιντικής Σιδηρόκαστρο Σερρών 1.103,4 20,1 22.195 -19,1
Κιλκίς Κιλκίς Κιλκίς 1.599,6 32,5 51.926 -5,2
Παιονίας Πολύκαστρο Κιλκίς 919,3 31,0 28.493 -10,0
Χαλκηδόνος Κουφάλια Θεσσαλονίκης 391,5 86,0 33.673 -1,8
Δέλτα Σίνδος Θεσσαλονίκης 311,1 147,3 45.839 14,0
Ωραιοκάστρου Ωραιόκαστρο Θεσσαλονίκης 217,9 175,8 38.317 53,5
Παύλου Μελά Σταυρούπολη Θεσσαλονίκης 23,8 4.170,0 99.245 13,3
Αμπελοκήπων-Μενεμένης Αμπελόκηποι Θεσσαλονίκης 9,8 5.319,1 52.127 -10,4
Κορδελιού-Ευόσμου Εύοσμος Θεσσαλονίκης 13,4 7.593,5 101.753 31,8
Νεάπολης-Συκεών Συκιές Θεσσαλονίκης 12,9 6.569,1 84.741 -5,1
Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη Θεσσαλονίκης 19,3 16.848,8 325.182 -18,1
Καλαμαριάς Καλαμαριά Θεσσαλονίκης 6,4 14.262,3 91.279 1,3
Θερμαϊκού Περαία Θεσσαλονίκης 133,4 376,8 50.264 35,4
Θέρμης Θέρμη Θεσσαλονίκης 382,1 139,2 53.201 54,5
Πυλαίας-Χορτιάτη Πανόραμα Θεσσαλονίκης 155,6 450,6 70.110 40,4
Λαγκαδά Λαγκαδάς Θεσσαλονίκης 1.222,7 33,6 41.103 5,0
Βόλβης Σταυρός Θεσσαλονίκης 783,0 30,0 23.478 -4,0
Αριστοτέλη Ιερισσός Χαλκιδικής 747,0 24,5 18.294 3,1
Σιθωνίας Νικήτη Χαλκιδικής 516,8 24,0 12.394 5,1
Πολυγύρου Πολύγυρος Χαλκιδικής 947,4 23,3 22.048 0,5
Κασσάνδρας Κασσάνδρεια Χαλκιδικής 334,3 49,9 16.672 11,4
Νέας Προποντίδας Νέα Μουδανιά Χαλκιδικής 372,3 98,0 36.500 20,1
Δίου-Ολύμπου Λιτόχωρο Πιερίας 495,3 51,8 25.668 -0,8
Κατερίνης Κατερίνη Πιερίας 681,9 125,9 85.851 3,0
Πύδνας-Κολινδρού Αιγίνιο Πιερίας 339,5 44,7 15.179 -11,5
Αλεξάνδρειας Αλεξάνδρεια Ημαθίας 478,8 86,8 41.570 -2,8
Βέροιας Βέροια Ημαθίας 796,5 83,5 66.547 1,6
Νάουσας Νάουσα Ημαθίας 425,5 76,4 32.494 -4,9
Πέλλας Γιαννιτσά Πέλλας 669,2 94,3 63.122 -2,7
Σκύδρας Σκύδρα Πέλλας 239,5 84,3 20.188 -2,6
Έδεσσας Έδεσσα Πέλλας 611,2 47,1 28.814 -2,6
Αλμωπίας Αριδαία Πέλλας 985,8 28,0 27.556 -4,4
Αμυνταίου Αμύνταιο Φλώρινας 589,4 28,8 16.973 -7,5
Φλώρινας Φλώρινα Φλώρινας 819,7 40,1 32.881 -2,1
Πρεσπών Λαιμός Φλώρινας 515,5 3,0 1.560 -27,9
Καστοριάς Καστοριά Καστοριάς 763,3 47,0 35.874 -3,3
Νεστορίου Νεστόριο Καστοριάς 616,1 4,3 2.646 -15,4
Ορεστίδος Άργος Ορεστικό Καστοριάς 340,7 34,6 11.802 -12,4
Εορδαίας Πτολεμαΐδα Κοζάνης 708,8 64,3 45.592 -2,1
Κοζάνης Κοζάνη Κοζάνης 1.071,3 66,6 71.388 1,7
Βοΐου Σιάτιστα Κοζάνης 1.007,6 18,2 18.386 -10,0
Σερβίων-Βελβεντού Σέρβια Κοζάνης 728,2 20,4 14.830 -11,4
Δεσκάτης Δεσκάτη Γρεβενών 431,6 13,6 5.852 -16,9
Γρεβενών Γρεβενά Γρεβενών 1.859,0 13,9 25.905 1,5
Κόνιτσας Κόνιτσα Ιωαννίνων 951,2 6,7 6.362 -16,8
Πωγωνίου Καλπάκι Ιωαννίνων 701,0 12,8 8.960 -0,3
Ζαγορίου Ασπράγγελοι Ιωαννίνων 989,8 3,8 3.724 -14,4
Ζίτσας Ελεούσα Ιωαννίνων 565,6 26,1 14.766 -1,1
Ιωαννιτών Ιωάννινα Ιωαννίνων 403,3 278,9 112.486 9,1
Μετσόβου Μέτσοβο Ιωαννίνων 363,7 17,0 6.196 -13,7
Βορείων Τζουμέρκων Πράμαντα Ιωαννίνων 358,3 15,9 5.714 31,0
Δωδώνης Αγία Κυριακή Ιωαννίνων 657,5 14,7 9.693 -7,5
Σουλίου Παραμυθιά Θεσπρωτίας 502,8 20,0 10.063 -3,0
Φιλιατών Φιλιάτες Θεσπρωτίας 583,5 13,2 7.710 -15,2
Ηγουμενίτσας Ηγουμενίτσα Θεσπρωτίας 428,4 60,3 25.814 7,0
Πάργας Καναλλάκι Πρέβεζας 275,0 43,1 11.866 -5,8
Πρέβεζας Πρέβεζα Πρέβεζας 381,0 83,3 31.733 5,3
Ζηρού Φιλιππιάδα Πρέβεζας 381,0 36,5 13.892 -9,9
Αρταίων Άρτα Άρτας 457,2 94,4 43.166 -2,2
Νικόλαου Σκουφά Πέτα Άρτας 231,8 55,0 12.753 -12,0
Γεωργίου Καραϊσκάκη Άνω Καλεντίνη Άρτας 463,9 12,5 5.780 -18,9
Κεντρικών Τζουμέρκων Βουργαρέλι Άρτας 509,2 12,1 6.178 -21,4
Πύλης Πύλη Τρικάλων 748,9 19,2 14.343 -9,7
Καλαμπάκας Καλαμπάκα Τρικάλων 1.658,3 13,3 21.991 -3,8
Τρικκαίων Τρίκαλα Τρικάλων 607,6 133,9 81.355 3,2
Φαρκαδόνος Φαρκαδόνα Τρικάλων 368,7 36,3 13.396 -11,5
Παλαμά Παλαμάς Καρδίτσας 382,7 43,7 16.726 -9,6
Μουζακίου Μουζάκι Καρδίτσας 313,9 41,8 13.122 -20,0
Σοφάδων Σοφάδες Καρδίτσας        
Αργιθέας Ανθηρό Καρδίτσας 372,9 9,3 3.450 38,7
Λίμνης Πλαστήρα Μορφοβούνι Καρδίτσας 198,4 23,4 4.635 15,2
Καρδίτσας Καρδίτσα Καρδίτσας 647,4 87,7 56.747 -0,6
Ελασσόνας Ελασσόνα Λάρισας 1.565,2 20,5 32.121 -9,2
Τυρνάβου Τύρναβος Λάρισας 525,3 47,7 25.032 -3,2
Τεμπών Μακρυχώρι Λάρισας 576,7 23,8 13.712 -11,2
Λάρισας Λάρισα Λάρισας 336,0 483,9 162.591 11,4
Αγιάς Αγιά Λάρισας 661,8 17,3 11.470 -12,6
Κιλελέρ Νίκαια Λάρισας 976,3 21,4 20.854 -8,2
Φαρσάλων Φάρσαλα Λάρισας 739,7 25,1 18.545 -21,7
Ρήγα Φεραίου Βελεστίνο Μαγνησίας 550,6 19,8 10.922 -7,7
Αλμυρού Αλμυρός Μαγνησίας 905,4 20,6 18.614 -7,6
Βόλου Βόλος Μαγνησίας 385,6 374,6 144.449 1,1
Ζαγοράς-Μουρεσίου Ζαγορά Μαγνησίας 150,3 38,6 5.809 -9,9
Νοτίου Πηλίου Αργαλαστή Μαγνησίας 368,5 27,7 10.216 -4,9
Σκιάθου Σκιάθος Μαγνησίας 49,9 122,0 6.088 5,2
Σκοπέλου Σκόπελος Μαγνησίας 96,3 51,5 4.960 5,4
Αλοννήσου Πατητήρι Μαγνησίας 129,6 21,2 2.750 13,4
Σκύρου Σκύρος Εύβοιας 223,1 13,4 2.994 10,4
Ιστιαίας – Αιδηψού Ιστιαία Εύβοιας 509,2 41,4 21.083 -4,7
Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας Λίμνη Εύβοιας 584,8 20,6 12.045 -11,9
Διρφύων-Μεσσαπίων Ψαχνά Εύβοιας 777,4 24,2 18.800 -3,3
Χαλκιδέων Χαλκίδα Εύβοιας 424,8 240,6 102.223 10,1
Ερέτριας Ερέτρια Εύβοιας 168,6 77,4 13.053 6,8
Κύμης-Αλιβερίου Αλιβέρι Εύβοιας 805,0 35,3 28.437 -7,4
Καρύστου Κάρυστος Εύβοιας 674,6 18,1 12.180 -10,5
Τανάγρας Σχηματάρι Βοιωτίας 461,0 42,2 19.432 -8,1
Θηβαίων Θήβα Βοιωτίας 830,1 43,9 36.477 1,1
Αλιάρτου Αλίαρτος Βοιωτίας 256,5 42,4 10.887 -6,8
Ορχομενού Ορχομενός Βοιωτίας 415,9 27,9 11.621 -10,8
Λεβαδέων Λιβαδειά Βοιωτίας 694,0 45,1 31.315 -2,6
Διστόμου-Αράχοβας-Αντίκυρας Δίστομο Βοιωτίας 294,1 27,8 8.188 -16,5
Λοκρών Αταλάντη Φθιώτιδας 614,8 31,9 19.623 -12,5
Αμφίκλειας-Ελάτειας Κάτω Τιθορέα Φθιώτιδας 533,3 20,5 10.922 -16,1
Μώλου-Αγίου Κωνσταντίνου Καμένα Βούρλα Φθιώτιδας 337,3 35,8 12.090 -13,2
Λαμιέων Λαμία Φθιώτιδας 947,0 79,5 75.315 0,5
Μακρακώμης Σπερχειάδα Φθιώτιδας 834.7 19 16.036  
Στυλίδας Στυλίδα Φθιώτιδας 463,9 27,5 12.750 -9,7
Δομοκού Δομοκός Φθιώτιδας 708,0 16,2 11.495 -12,9
Δελφών Άμφισσα Φωκίδας 1.121,7 23,8 26.716 -1,0
Δωρίδος Λιδωρίκι Φωκίδας 998,9 13,6 13.627 25,3
Καρπενησίου Καρπενήσι Ευρυτανίας 948,6 13,8 13.105 6,3
Αγράφων Κερασοχώρι Ευρυτανίας 920,3 7,6 6.976 -3,0
Αμφιλοχίας Αμφιλοχία Αιτωλοακαρνανίας 1.091,0 15,6 17.056 -16,8
Ακτίου-Βόνιτσας Βόνιτσα Αιτωλοακαρνανίας 660,2 26,3 17.370 -2,8
Ξηρομέρου Αστακός Αιτωλοακαρνανίας 590,1 19,9 11.737 -12,1
Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου Μεσολόγγι Αιτωλοακαρνανίας 680,4 50,6 34.416 -3,9
Αγρινίου Αγρίνιο Αιτωλοακαρνανίας 1.229,3 76,6 94.181 -2,8
Θέρμου Θέρμο Αιτωλοακαρνανίας 333,7 24,7 8.242 5,2
Ναυπακτίας Ναύπακτος Αιτωλοακαρνανίας 876,2 31,7 27.800 3,6
Πατρέων Πάτρα Αχαΐας 334,9 638,9 213.984 1,7
Αιγιαλείας Αίγιο Αχαΐας 723,0 69,0 49.872 -6,9
Καλαβρύτων Καλάβρυτα Αχαΐας 1.058,0 10,4 11.045 -20,6
Ερυμάνθου Χαλανδρίτσα Αχαΐας 582,1 15,2 8.877 -21,6
Δυτικής Αχαΐας Κάτω Αχαΐα Αχαΐας 573,3 45,2 25.916 -12,5
Ανδραβίδας – Κυλλήνης Λεχαινά Ηλείας 355,5 60,7 21.581 -12,5
Πηνειού Γαστούνη Ηλείας 161,5 130,2 21.034 7,0
Ήλιδας Αμαλιάδα Ηλείας 400,5 80,4 32.219 -11,2
Πύργου Πύργος Ηλείας 456,6 105,1 47.995 -7,0
Αρχαίας Ολυμπίας Αρχαία Ολυμπία Ηλείας 545,1 24,6 13.409 -18,4
Ανδρίτσαινας – Κρεστένων Κρέστενα Ηλείας 422,3 33,4 14.109 -33,3
Ζαχάρως Ζαχάρω Ηλείας 276,2 32,4 8.953 -34,7
Κερκυραίων Κέρκυρα Κέρκυρας 610,9 167,1 102.071 -6,1
Παξών Γάιος Κέρκυρας 30,1 76,4 2.300 -5,3
Λευκάδας Λευκάδα Λευκάδας 333,6 67,9 22.652 8,4
Μεγανησίου Κατωμέρι Λευκάδας 22,4 46,5 1.041 4,7
Ιθάκης Ιθάκη Ιθάκης 117,8 27,4 3.231 0,6
Κεφαλλονιάς Αργοστόλι Κεφαλληνίας 786,6 45,5 35.801 3,6
Ζακύνθου Ζάκυνθος Ζακύνθου 405,6 100,5 40.759 4,8
Κυθήρων Κύθηρα Αττικής 300,0 13,5 4.041 13,2
Σπετσών Σπέτσες Αττικής 27,1 148,6 4.027 6,5
Ύδρας Ύδρα Αττικής 64,4 30,5 1.966 -25,7
Τροιζηνίας Γαλατάς Αττικής 240,9 29,7 7.143 -13,3
Πόρου Πόρος Αττικής 49,6 80,5 3.993 -6,7
Αγκιστρίου Μεγαλοχώρι Αττικής 13,4 85,2 1.142 28,9
Αίγινας Αίγινα Αττικής 87,4 149,4 13.056 2,7
Σαλαμίνας Σαλαμίνα Αττικής 93,4 420,7 39.283 12,3
Περάματος Πέραμα Αττικής 14,7 1.723,6 25.389 -4,9
Κερατσινίου – Δραπετσώνας Κερατσίνι Αττικής 9,3 9.758,3 91.045 -0,8
Πειραιώς Πειραιάς Αττικής 10,9 15.058,7 163.688 -10,0
Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη Νίκαια Αττικής 11,2 9.438,7 105.430 -5,2
Κορυδαλλού Κορυδαλλός Αττικής 4,3 14.686,3 63.445 -10,3
Αγίας Βαρβάρας Αγία Βαρβάρα Αττικής 2,4 10.925,9 26.550 -15,3
Χαϊδαρίου Χαϊδάρι Αττικής 22,7 2.069,6 46.897 -3,3
Αιγάλεω Αιγάλεω Αττικής 6,5 10.844,3 69.946 -10,2
Περιστερίου Περιστέρι Αττικής 10,1 13.928,5 139.981 -4,6
Πετρούπολης Πετρούπολη Αττικής 6,8 8.673,4 58.979 14,4
Ιλίου Ίλιο (Νέα Λιόσια) Αττικής 9,3 9.166,8 84.793 -0,9
Αγίων Αναργύρων – Καματερού Άγιοι Ανάργυροι Αττικής 9,2 6.833,8 62.529 7,4
Φιλαδελφείας – Χαλκηδόνος Νέα Φιλαδέλφεια Αττικής 3,7 9.741,4 35.556 -0,1
Γαλατσίου Γαλάτσι Αττικής 4,0 14.836,3 59.345 -6,4
Αθηναίων Αθήνα Αττικής 39,0 17.026,8 664.046 -15,9
Δάφνης – Υμηττού Δάφνη Αττικής 2,4 14.309,8 33.628 -8,6
Ηλιούπολης Ηλιούπολη Αττικής 12,7 6.144,1 78.153 -3,5
Βύρωνος Βύρωνας Αττικής 9,2 6.663,9 61.308 -5,2
Καισαριανής Καισαριανή Αττικής 7,8 3.374,7 26.458 -2,7
Ζωγράφου Ζωγράφου Αττικής 8,5 8.336,4 71.026 -12,8
Παπάγου-Χολαργού Χολαργός Αττικής 7,3 6.101,2 44.539 -6,7
Αγίας Παρασκευής Αγία Παρασκευή Αττικής 7,9 7.557,5 59.704 -0,6
Χαλανδρίου Χαλάνδρι Αττικής 10,8 6.869,6 74.192 -1,5
Βριλησσίων Βριλήσσια Αττικής 3,9 7.882,3 30.741 15,7
Αμαρουσίου Μαρούσι Αττικής 12,9 5.607,2 72.333 1,1
Φιλοθέης-Ψυχικού Ψυχικό Αττικής 6,1 4.421,0 26.968 -12,3
Νέας Ιωνίας Νέα Ιωνία Αττικής 3,5 19.181,1 67.134 -3,4
Μεταμορφώσεως Μεταμόρφωση Αττικής 5,5 5.434,7 29.891 8,6
Ηρακλείου Ηράκλειο Αττικής 4,6 10.791,7 49.642 3,1
Λυκόβρυσης-Πεύκης Πεύκη Αττικής 4,1 7.561,5 31.002 5,7
Κηφισιάς Κηφισιά Αττικής 35,1 2.011,4 70.600 6,2
Πεντέλης Μελίσσια Αττικής 36,1 967,7 34.934 12,9
Μοσχάτου-Ταύρου Μοσχάτο Αττικής 4,5 9.081,6 40.413 1,4
Καλλιθέας Καλλιθέα Αττικής 4,8 21.187,6 100.641 -12,6
Νέας Σμύρνης Νέα Σμύρνη Αττικής 3,5 20.760,2 73.076 -4,5
Παλαιού Φαλήρου Παλαιό Φάληρο Αττικής 4,6 14.009,0 64.021 -4,7
Αγίου Δημητρίου Άγιος Δημήτριος Αττικής 5,0 14.402,8 71.294 3,7
Αλίμου Καλαμάκι Αττικής 5,9 7.059,2 41.720 4,8
Ελληνικού-Αργυρούπολης Αργυρούπολη Αττικής 15,4 3.334,8 51.356 0,1
Γλυφάδας Γλυφάδα Αττικής 25,4 3.437,2 87.305 4,4
Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης Βούλα Αττικής 37,2 1.300,0 48.399 14,9
Κρωπίας Κορωπί Αττικής 102,0 297,1 30.307 23,9
Σαρωνικού Καλύβια Θορικού Αττικής 139,1 208,5 29.002 26,8
Λαυρεωτικής Λαύριο Αττικής 175,8 142,8 25.102 12,8
Μαρκόπουλου Μεσογαίας Μαρκόπουλο Αττικής 81,8 245,0 20.040 46,9
Παιανίας Παιανία Αττικής 53,2 501,7 26.668 34,9
Σπάτων-Αρτέμιδος Σπάτα Αττικής 73,7 458,9 33.821 34,5
Παλλήνης Γέρακας Αττικής 29,4 1.849,0 54.415 61,9
Ραφήνας-Πικερμίου Ραφήνα Αττικής 40,5 500,4 20.266 48,7
Μαραθώνος Μαραθώνας Αττικής 222,8 150,0 33.423 39,4
Διονύσου Άγιος Στέφανος Αττικής 111,5 360,6 40.193 23,7
Ωρωπού Ωρωπός Αττικής 338,2 99,8 33.769 14,3
Αχαρνών Αχαρνές (Μενίδι) Αττικής 107,9 991,1 106.943 29,5
Φυλής Άνω Λιόσια Αττικής 109,1 421,2 45.965 17,4
Ασπροπύργου Ασπρόπυργος Αττικής 102,0 296,6 30.251 8,3
Ελευσίνας Ελευσίνα Αττικής 36,6 817,2 29.902 0,1
Μάνδρας-Ειδυλλίας Μάνδρα Αττικής 426,2 42,0 17.885 -4,2
Μεγαρέων Μέγαρα Αττικής 332,9 110,9 36.924 8,0
Λουτρακίου-Αγίων Θεοδώρων Λουτράκι Κορινθίας 294,9 72,0 21.221 5,9
Κορινθίων Κόρινθος Κορινθίας 611,3 95,2 58.192 -0,6
Βέλου-Βόχας Ζευγολατιό Κορινθίας 164,85 115,4 19.027  
Σικυωνίων Κιάτο Κορινθίας 602,5 37,8 22.794 -1,8
Ξυλοκάστρου-Ευρωστίνης Ξυλόκαστρο Κορινθίας 411,7 42,2 17.365 -4,7
Νεμέας Νεμέα Κορινθίας 204,7 31,7 6.483 -11,0
Δήμος Άργους – Μυκηνών Άργος Αργολίδας 1.002,5 41,9 42.022 -12,0
Ναυπλιέων Ναύπλιο Αργολίδας 390,2 85,5 33.356 5,5
Επιδαύρου Ασκληπιείο Αργολίδας 340,4 23,8 8.115 -6,8
Ερμιονίδας Κρανίδι Αργολίδας 421,1 32,2 13.551 -5,4
Νότιας Κυνουρίας Λεωνίδιο Αρκαδίας 592,4 14,0 8.294 8,7
Βόρειας Κυνουρίας Άστρος Αρκαδίας 577,0 17,9 10.341 -10,8
Τρίπολης Τρίπολη Αρκαδίας 1.475,8 32,0 47.254 -2,7
Γορτυνίας Δημητσάνα Αρκαδίας 1.050,9 9,6 10.109 -19,1
Μεγαλόπολης Μεγαλόπολη Αρκαδίας 722,6 14,8 10.687 -3,2
Δήμος Οιχαλίας Μελιγαλάς Μεσσηνίας 415,4 27,0 11.228 -3,9
Τριφυλίας Κυπαρισσία Μεσσηνίας 616,0 44,4 27.373 -12,2
Πύλου – Νέστορος Πύλος Μεσσηνίας 554,3 38,0 21.077 -0,4
Μεσσήνης Μεσσήνη Μεσσηνίας 562,1 41,8 23.482 -9,2
Καλαμάτας Καλαμάτα Μεσσηνίας 440,3 158,6 69.849 -0,2
Δυτικής Μάνης Καρδαμύλη Μεσσηνίας 402,8 17,2 6.945 4,3
Ανατολικής Μάνης Γύθειο Λακωνίας 510,5 33,6 17.157  
Σπάρτης Σπάρτη Λακωνίας 1.181,8 29,8 35.259 -3,5
Ευρώτα Σκάλα Λακωνίας 865,7 20,7 17.891 -7,4
Μονεμβασιάς Μολάοι Λακωνίας 949,3 23,1 21.942 0,2
Ελαφονήσου Ελαφόνησος Λακωνίας 20,0 52,1 1.041 39,5
Λήμνου Μύρινα Λήμνου 477,6 35,6 16.992 -3,2
Αγίου Ευστρατίου Άγιος Ευστράτιος Λέσβου 43,3 6,2 270 -12,1
Λέσβου Μυτιλήνη Λέσβου 1.632,8 52,9 86.436 -4,4
Ψαρών Ψαρά Χίου 44,5 10,3 458 -4,2
Οινουσσών Οινούσσες Χίου 17,4 47,5 826 -3,4
Χίου Χίος Χίου 842,3 61,0 51.390 -0,7
Σάμου Σάμος Σάμου 477,4 69,1 32.977 -3,0
Φούρνων Κορσεών Φούρνοι Σάμου 45,2 32,3 1.459 -1,9
Ικαρίας Άγιος Κήρυκος Σάμου 255,3 33,0 8.423 0,8
Άνδρου Άνδρος Κυκλάδων 380,0 24,3 9.221 -0,7
Τήνου Τήνος Κυκλάδων 194,5 44,4 8.636 6,4
Κέας Ιουλίδα Κυκλάδων 148,9 16,5 2.455 13,6
Κύθνου Κύθνος Κυκλάδων 100,2 14,5 1.456 -5,3
Σύρου – Ερμούπολης Ερμούπολη Κυκλάδων 101,9 211,1 21.507 8,7
Μυκόνου Μύκονος Κυκλάδων 105,2 96,3 10.134 9,3
Σερίφου Σέριφος Κυκλάδων 75,2 18,9 1.420 12,5
Σίφνου Απολλωνία Κυκλάδων 73,9 35,5 2.625 2,0
Κιμώλου Κίμωλος Κυκλάδων 53,3 17,1 910 8,6
Μήλου Μήλος Κυκλάδων 160,1 31,1 4.977 5,1
Αντιπάρου Αντίπαρος Κυκλάδων 45,2 26,8 1.211 19,8
Πάρου Πάρος Κυκλάδων 196,3 69,9 13.715 9,6
Νάξου & Μικρών Κυκλάδων Νάξος Κυκλάδων 495,9 38,0 18.864 3,5
Αμοργού Αμοργός Κυκλάδων 126,3 15,6 1.973 6,5
Ιητών Ίος Κυκλάδων 109,0 18,6 2.024 8,7
Σικίνου Σίκινος Κυκλάδων 42,5 6,4 273 14,7
Φολεγάνδρου Φολέγανδρος Κυκλάδων 32,2 23,8 765 13,2
Θήρας Θήρα Κυκλάδων 90,6 171,6 15.550 13,3
Ανάφης Ανάφη Κυκλάδων 40,4 6,7 271 -0,4
Αγαθονησίου Μεγάλο Χωριό Δωδεκανήσου 14,5 12,8 185 21,7
Πάτμου Πάτμος Δωδεκανήσου 45,0 67,7 3.047 -0,2
Λειψών Λειψοί Δωδεκανήσου 17,4 45,4 790 15,0
Λέρου Αγία Μαρίνα Δωδεκανήσου 74,2 106,7 7.917 -3,1
Καλυμνίων Πόθια Δωδεκανήσου 134,5 120,3 16.179 -2,4
Αστυπάλαιας Χώρα Αστυπάλαιας Δωδεκανήσου 114,1 11,7 1.334 -3,7
Κω Κως Δωδεκανήσου 290,3 115,0 33.388 8,3
Νισύρου Μαντράκι Δωδεκανήσου 50,1 20,1 1.008 8,6
Τήλου Μεγάλο Χωριό Δωδεκανήσου 64,5 12,1 780 49,7
Σύμης Σύμη Δωδεκανήσου 65,8 39,4 2.590 -0,2
Ρόδου Ρόδος Δωδεκανήσου 1.400,7 82,5 115.490 0,1
Χάλκης Χάλκη Δωδεκανήσου 37,0 12,9 478 62,0
Μεγίστης Μεγίστη Δωδεκανήσου 12,0 41,0 492 22,1
Καρπάθου Κάρπαθος Δωδεκανήσου 324,8 19,2 6.226 -5,2
Κάσου Φρυ Δωδεκανήσου 69,5 15,6 1.084 7,0
Σητείας Σητεία Λασιθίου 627,1 29,2 18.318 -2,9
Ιεράπετρας Ιεράπετρα Λασιθίου 554,0 49,8 27.602 -0,5
Αγίου Νικολάου Άγιος Νικόλαος Λασιθίου 511,7 52,9 27.074 3,9
Οροπεδίου Λασιθίου Τζερμιάδο Λασιθίου 130,0 18,4 2.387 -22,2
Βιάννου Άνω Βιάννος Ηρακλείου 221,5 25,1 5.563 -7,0
Δήμος Μινώα Πεδιάδας Ευαγγελισμός Ηρακλείου 398,2 44,1 17.563 -6,0
Αρχανών – Αστερουσίων Πεζά Ηρακλείου 337,1 49,5 16.692 -4,8
Χερσονήσου Γούρνες Ηρακλείου 272,2 98,2 26.717 12,0
Ηρακλείου Ηράκλειο Ηρακλείου 244,6 711,3 173.993 6,7
Μαλεβιζίου Γάζι Ηρακλείου 291,9 85,2 24.864 19,9
Γόρτυνας Άγιοι Δέκα Ηρακλείου 464,8 33,6 15.632 -10,3
Φαιστού Μοίρες Ηρακλείου 410,8 59,6 24.466 2,4
Ανωγείων Ανώγεια Ρεθύμνης 113,0 21,1 2.379 -15,2
Μυλοποτάμου Πέραμα Ρεθύμνης 350,3 41,0 14.363 -1,6
Αμαρίου Αγία Φωτεινή Ρεθύμνης 277,3 21,3 5.915 5,0
Αγίου Βασιλείου Σπήλι Ρεθύμνης 359,2 20,7 7.427 -14,1
Ρεθύμνης Ρέθυμνο Ρεθύμνης 396,3 140,1 55.525 17,5
Αποκορώνου Βρύσες Χανίων 315,5 40,6 12.807 5,7
Χανίων Χανιά Χανίων 351,3 309,3 108.642 10,6
Πλατανιά Γεράνι Χανίων 491,8 34,3 16.874 -5,5
Κισσάμου Κίσσαμος Χανίων 341,0 31,6 10.790 -5,9
Καντάνου – Σελίνου Παλαιόχωρα Χανίων 376,3 14,4 5.431 -13,8
Σφακίων Χώρα Σφακίων Χανίων 467,6 4,0 1.889 -21,9
Γαύδου Καστρί Χανίων 32,4 4,7 152 87,7

Οι συγγραφείς με τις περισσότερες πωλήσεις βιβλίων. Όλων των εποχών

Δημοσιεύθηκε Αυγούστου 22, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Βιβλία

Ταξινομημένοι κατά συνολικό αριθμό πωλήσεων. Από τον μεγαλύτερο προς τον μικρότερο.

Στον πίνακα περιλαμβάνονται 93 συγγραφείς με μίνιμουμ συνολικές εκτιμώμενες πωλήσεις 100 εκατομμυρίων αντιτύπων.

Συγγραφέας Πότε έζησε Γλώσσα Είδος Έργο / Χαρακτήρας Βιβλία Χώρα
Shakespeare 1582–1616 Αγγλικά       Βρετανία
Agatha Christie 1890-1976 Αγγλικά Αστυνομικά Ηρακλής Πουαρώ 85 Βρετανία
Barbara Cartland 1901-2000 Αγγλικά Ρομαντικά   723 Βρετανία
Danielle Steel 1947- Αγγλικά Ρομαντικά   120 ΗΠΑ
Harold Robbins 1916-1997 Αγγλικά Περιπέτειες   23 ΗΠΑ
Georges Simenon 1903-1989 Γαλλικά Αστυνομικά Επιθ. Μαιγκρέ 570 Belgium
Sidney Sheldon 1907-2007 Αγγλικά Σύγχρονη Λογ. The Other Side of Midnight 21 ΗΠΑ
Enid Blyton 1897-1968 Αγγλικά Παιδική Λογ.   800 Βρετανία
Dr. Seuss 1904-1991 Αγγλικά Παιδική Λογ. Horton Hears a Who! 44 ΗΠΑ
Gilbert Patten 1866-1945 Αγγλικά Dime novels   209 ΗΠΑ
J. K. Rowling 1951- Αγγλικά Φανταστική Λογ. Χάρυ Πότερ 11 Βρετανία
Λέων Τολστόι 1828-1910 Ρωσικά Κλασική Λογ. Πόλεμος & Ειρήνη 48 Ρωσία
Corín Tellado 1927-2009 Ισπανικά Ρομαντικά   4,000 Ισπανία
Jackie Collins 1937-2015 Αγγλικά Ρομαντικά   25 Βρετανία
Horatio Alger, Jr. 1832-1899 Αγγλικά Dime novels   135 ΗΠΑ
R. L. Stine 1943- Αγγλικά Τρόμου, Φανταστική Λογ.   430+ ΗΠΑ
Dean Koontz 1945- Αγγλικά Τρόμου, Φανταστική Λογ.   91 ΗΠΑ
Nora Roberts 1950- Αγγλικά Ρομαντικά   200+ ΗΠΑ
Αλέξανδρος Πούσκιν 1799-1837 Ρωσικά Ποίηση, Κλασική Λογ. Ευγένιος Ονέγκιν 17 Ρωσία
Stephen King 1947- Αγγλικά Τρόμου, Φανταστική Λογ. Η Λάμψη 70 ΗΠΑ
Louis L’Amour 1908-1988 Αγγλικά Western   101 ΗΠΑ
Erle Stanley Gardner 1889-1970 Αγγλικά Αστυνομικά Perry Mason 140 ΗΠΑ
Jin Yong 1924- Κινέζικα Φανταστική Λογ.   15 Hong Kong
Jirō Akagawa 1948- Ιαπωνικά Αστυνομικά   500+ Ιαπωνία
Janet Dailey 1944-2013 Αγγλικά Ρομαντικά   93 ΗΠΑ
Edgar Wallace 1875-1932 Αγγλικά Αστυνομικά King Kong 175 Βρετανία
Robert Ludlum 1927-2001 Αγγλικά Κατασκοπίας Jason Bourne 40 ΗΠΑ
James Patterson 1947- Αγγλικά Θρίλερ Alex Cross 98 ΗΠΑ
Frédéric Dard 1924-2000 Γαλλικά Αστυνομικά   300 Ελβετία
Jeffrey Archer 1940- Αγγλικά Αστυνομικά The sins of the father 30 Βρετανία
Stan and Jan Berenstain 1923-2005 Αγγλικά Παιδική Λογ. Berenstain Bears 300+ ΗΠΑ
John Grisham 1955- Αγγλικά Νομικά Θρίλερ The Firm 22 ΗΠΑ
Zane Grey 1872-1939 Αγγλικά Western     ΗΠΑ
Irving Wallace 1916-1990 Αγγλικά Σύγχρονη Λογ.     ΗΠΑ
J. R. R. Tolkien 1892-1973 Αγγλικά Φανταστική Λογ. Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών 36 Βρετανία
Karl May 1842-1912 Γερμανικά Western, Περιπέτειες   80 Γερμανία
Mickey Spillane 1918-2006 Αγγλικά Αστυνομικά Mike Hammer   ΗΠΑ
C. S. Lewis 1898-1963 Αγγλικά Φανταστική Λογ. Τα Χρονικά της Νάρνια 38 Βρετανία
Kyotaro Nishimura 1930- Ιαπωνικά Αστυνομικά   400+ Ιαπωνία
Dan Brown 1964- Αγγλικά Θρίλερ, Περιπέτειες Κώδικας Ντα Βίντσι 6 ΗΠΑ
Ann M. Martin 1955- Αγγλικά Παιδική Λογ. The Baby-sitters Club 335 ΗΠΑ
Ryōtarō Shiba 1923-1996 Ιαπωνικά Ιστορικό Μυθ.   350 Ιαπωνία
Arthur Hailey 1920-2004 Αγγλικά Σύγχρονη Λογ. Airport 11 Βρετανία
Gérard de Villiers 1929-2013 Γαλλικά Κατασκοπίας SAS 170 Γαλλικά
Beatrix Potter 1866-1943 Αγγλικά Παιδική Λογ. The Tale of Peter Rabbit 23 Βρετανία
Michael Crichton 1942-2008 Αγγλικά Τεχνο-Θρίλερ Jurassic Park 25 ΗΠΑ
Richard Scarry 1919-1994 Αγγλικά Παιδική Λογ. Best Word Book Ever 250 ΗΠΑ
Clive Cussler 1931- Αγγλικά Περιπέτειες Sahara 37 ΗΠΑ
Alistair MacLean 1922-1987 Αγγλικά Περιπέτειες Τα κανόνια του Ναβαρόνε 32 Βρετανία
Ken Follett 1949- Αγγλικά Κατασκοπίας Eye of the Needle 30 Βρετανία
Astrid Lindgren 1902-2002 Σουηδέζικα Παιδική Λογ. Pippi Longstocking 100 Σουηδία
Debbie Macomber 1948- Αγγλικά Ρομαντικά     ΗΠΑ
Paulo Coelho 1947- Πορτογαλικά Φανταστική Λογ. Ο Αλχημιστής   Βραζιλία
E.L. James 1963- Αγγλικά Ρομαντικά, Ερωτισμός Fifty Shades of Grey 3 Βρετανία
Eiji Yoshikawa 1892-1962 Ιαπωνικά Ιστορικό Μυθ. Musashi 7 Ιαπωνία
Catherine Cookson 1906-1998 Αγγλικά Ρομαντικά   103 Βρετανία
Stephenie Meyer 1973- Αγγλικά Φανταστική Λογ. The Twilight Saga 6 ΗΠΑ
Norman Bridwell 1928-2014 Αγγλικά Παιδική Λογ. Clifford the Big Red Dog 80 ΗΠΑ
David Baldacci 1960- Αγγλικά Θρίλερ   25 ΗΠΑ
Roald Dahl 1916-1990 Αγγλικά Παιδική Λογ. Charlie and the Chocolate Factory 50 Βρετανία
Evan Hunter 1926-2005 Αγγλικά Αστυνομικά Cop Hater 94 ΗΠΑ
Andrew Neiderman 1940- Αγγλικά Φανταστική Λογ. The Devil’s Advocate 60 ΗΠΑ
Roger Hargreaves 1935-1988 Αγγλικά Παιδική Λογ. Mr. Men 10 Βρετανία
Anne Rice 1941- Αγγλικά Φανταστική Λογ. Interview with the Vampire 27 ΗΠΑ
Robin Cook 1940- Αγγλικά Ιατρικά Θρίλερ Coma, Outbreak 27 ΗΠΑ
Wilbur Smith 1933- Αγγλικά Περιπέτειες When the Lion Feeds 32 Ζάμπια
Erskine Caldwell 1903-1987 Αγγλικά Σύγχρονη Λογ. Τα Καπνοτόπια 25 ΗΠΑ
Judith Krantz 1928- Αγγλικά Ρομαντικά Η Κόρη του Μιστράλ 12 ΗΠΑ
Eleanor Hibbert 1906-1993 Αγγλικά Ιστορικό Μυθ.   200 Βρετανία
Lewis Carroll 1862-1898 Αγγλικά Παιδική Λογ., Φανταστική Λογ. Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων 5 Βρετανία
Denise Robins 1897-1985 Αγγλικά Ρομαντικά   200 Βρετανία
Cao Xueqin 1715-1763 Κινέζικα Κλασική Λογ. Το Όνειρο του Κόκκινου Δωματίου   Κίνα
Ian Fleming 1908-1964 Αγγλικά Κατασκοπίας James Bond 14 Βρετανία
Hermann Hesse 1877-1962 Γερμανικά Φιλοσοφικό Μυθ. Steppenwolf, Siddhartha 45 Ελβετία
Rex Stout 1886-1975 Αγγλικά Αστυνομικά Nero Wolfe 50 ΗΠΑ
Anne Golon 1921- Γαλλικά Ρομαντικά Angélique 14 Γαλλικά
Frank G. Slaughter 1908-2001 Αγγλικά Ιστορικό Μυθ.   62 ΗΠΑ
Edgar Rice Burroughs 1875-1950 Αγγλικά Περιπέτειες, Φανταστική Λογ. Ταρζάν   ΗΠΑ
John Creasey 1908-1973 Αγγλικά Αστυνομικά   600 Βρετανία
James Michener 1907-1997 Αγγλικά Ιστορικό Μυθ. Tales of the South Pacific 47 ΗΠΑ
Yasuo Uchida 1934- Ιαπωνικά Αστυνομικά Togakushi Legend Murders 130+ Ιαπωνία
Seiichi Morimura 1933- Ιαπωνικά Αστυνομικά, Ιστορικά The Devil’s Gluttony 350+ Ιαπωνία
Mary Higgins Clark 1927- Αγγλικά Θρίλερ Where Are The Children? 51 ΗΠΑ
Penny Jordan 1946-2011 Αγγλικά Ρομαντικά   200+ Βρετανία
Patricia Cornwell 1956- Αγγλικά Θρίλερ   34+ ΗΠΑ
Charles Dickens 1812-1970 Αγγλικά Κλασική Λογ. Oliver Twist   Βρετανία
Alexandre Dumas 1802-1970 Γαλλικά Κλασική Λογ. Οι Τρεις Σωματοφύλακες   Γαλλία
Miguel de Cervantes 1547-1616 Ισπανικά Κλασική Λογ. Δον Κιχώτης   Ισπανία
Jack Higgins 1929- Αγγλικά Θρίλερ The Eagle has Landed 84 ΗΠΑ
Tom Clancy 1947-2013 Αγγλικά Περιπέτειες The Hunt for Red Octobe   ΗΠΑ
Arthur Conan Doyle 1859-1930 Αγγλικά Αστυνομικά Sherlock Holmes   ΗΠΑ
Victor Hugo 1802-1885 Γαλλικά Κλασική Λογ. Οι Άθλιοι, Παναγία των Παρισίων   Γαλλία
Jules Verne 1828-1905 Γαλλικά Κλασική Λογ. Από τη Γη στη Σελήνη   Γαλλία

Απελευθέρωση της Ιεράπολης/Μένπετζ (Συρία)–Μια πολύ ενδιαφέρουσα Ανάλυση

Δημοσιεύθηκε Αυγούστου 19, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Χρήσιμες πληροφορίες

Του Murat Yetkin, εφ. Hürriyet, 15/8/2016
Μετάφραση: Σάββας Καλεντερίδης

Μην προσπερνάτε έτσι εύκολα την λέξη Ιεράπολις/Μένπετζ. Είναι μια μικρή πλην όμως εξαιρετικής σημασίας πόλη. Έχει ιστορία τεσσάρων χιλιάδων χρόνων και το όνομά της προέρχεται από τα αραμαϊκά, τη γλώσσα του Αβραάμ και του Ιησού· λεγόταν Μάνμπατς, που σημαίνει «Κεφαλόβρυσο».

flagsΌμως, εκτός από τις πηγές πόσιμου ύδατος, η πόλη αυτή είναι στρατηγικής σημασίας γιατί αποτελεί σταυροδρόμι μεταξύ Ράκκας, Χαλεπίου και Ανατολίας.

Είναι τέτοια η στρατηγική της σημασία, που ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ρωμανός Δ΄ Διογένης πρότεινε στον Σελτζούκο φύλαρχο Αρπ Αρσλάν την Ιεράπολη, αντί του Ματζικέρτ και του Έρτζις, το 1070. Και ο Αρπ Αρσλάν θα δεχόταν την πρόταση που του έκανε ο Ρωμανός, αν δεν χαλούσαν τη συμφωνία οι Βυζαντινοί, για να ακολουθήσει το 1071 η μάχη του Ματζικέρτ και η οδυνηρή ήττα των Βυζαντινών.

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η Ιεράπολη είναι όντως μια ιστορική πόλη. Άλλωστε, γι’ αυτόν το λόγο ήταν σημαντική για τον ISIS, γι’ αυτόν το λόγο οι ΗΠΑ κινητοποιήθηκαν, μαζί με τους συμμάχους τους, για την απελευθέρωσή της.

Η Ιεράπολις απελευθερώθηκε από τους τζιχαντιστές του ISIS στις 12 Αυγούστου 2016. Εκείνοι που χάρηκαν πιο πολύ από όλους, είναι οι γυναίκες της Ιεράπολης γιατί απαλλάχτηκαν από την εκπόρνευση και από άλλες βαρβαρότητες του ISIS, δηλώνοντας τη χαρά τους με φωτογραφίες που έβγαλαν, καίγοντας τις μπούρκες που τις υποχρέωσαν να φορούν οι τζιχαντιστές.

Η επιχείρηση για την απελευθέρωσή της ξεκίνησε στις 31 Μαΐου, από την μετωπική οργάνωση «Δημοκρατικές Δυνάμεις της Συρίας» (SDF), με την υποστήριξη και υπό το συντονισμό της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM).

Το όνομα «Δημοκρατικές Δυνάμεις της Συρίας» (SDF) επιλέχτηκε στην ουσία για να μην εξαγριωθεί η Τουρκία και για να λειτουργήσει ως κάλυμμα στη συμμετοχή των Δυνάμεων Λαϊκής Άμυνας (YPG/PYD), που αποτελούν την κύρια δύναμη πυρός, ενώ συμμετέχουν σχεδόν συμβολικά και ένοπλοι από ορισμένες αραβικές φυλές της περιοχής.

Η όλη διαδικασία άρχισε στις 18 Μαΐου, όταν ο Ομπάμα πήρε τηλέφωνο και συνομίλησε επί 70 λεπτά με τον Ερντογάν.

Ήταν γνωστή η θέση της Τουρκίας, να μην περάσει ο έλεγχος της γραμμής των 98 χλμ που εκτείνεται από την Τζαραμπλούς (Ευρωπός) μέχρι τη Μάρε, στα χέρια του PKK/PYD.

Οι Αμερικανοί με τη σειρά τους δήλωναν ότι είχαν ανάγκη την υποστήριξη των δυνάμεων του YPG/PYD για να απελευθερώσουν την Ιεράπολη από τον ISIS, και υπόσχονταν ότι μετά την απελευθέρωση οι δυνάμεις των Κούρδων θα υποχωρούσαν ανατολικά του ρου του Ευφράτη.
Η Τουρκία δεν μπορούσε να κάνει και πολλά. Η πολιτική που ακολούθησε στο θέμα της Συρίας επί μια τετραετία, είχε καταρρεύσει με την κατάρριψη του ρωσικού αεροσκάφους στις 24 Νοεμβρίου 2015. Είχε γίνει γνωστό ότι θα αποχωρούσε ο Αχμέτ Νταβούτογλου, όμως δεν είχε αναλάβει ακόμα καθήκοντα πρωθυπουργού ο Μπιναλί Γιλντιρίμ.

Η τουρκική Πολεμική Αεροπορία δεν μπορούσε να προσεγγίσει τον εναέριο χώρο της Συρίας. Το θέμα της Συρίας είχε μείνει πλέον στη δικαιοδοσία της 2ης Στρατιάς, που έχει τομέα ευθύνης τα σύνορα Συρίας, Ιράν και Ιράκ. Η 2η Στρατιά, που έχει έδρα τη Μαλάτεια, δεν είχε πλέον μόνο την ευθύνη φύλαξης των συνόρων, είχε αναλάβει επιπλέον και την αποστολή αντιμετώπισης του ISIS αλλά και των ανταρτών του PKK με τις μονάδες πυροβολικού, τεθωρακισμένων και μηχανοκίνητου πεζικού που διαθέτει.

Στην περιοχή ευθύνη της η 2η Στρατιά είχε να διαχειριστεί δυο ζητήματα με παγκόσμια στρατηγική σημασία, τη βάση του Ιντζιρλίκ και τα ραντάρ της Αντιπυραυλικής Ασπίδας.
Η τηλεφωνική συνομιλία Ομπάμα-Ερντογάν έγινε με βάση αυτό το παρασκήνιο. Την αμέσως επόμενη μέρα, στις 19 Μαΐου, ο διοικητής της CENCTOM, στρατηγός Τζόζεφ Βότελ, άρχισε τις επαφές με την κυβέρνηση του Ιράκ στη Βαγδάτη και τους Κούρδους αξιωματούχους στην Ερμπίλ, για να αρχίζουν σταδιακά οι επιχειρήσεις Ιεράπολης-Φαλούτζας και Ράκκας-Μοσούλης.

Ο στρατηγός Βότελ πέρασε στο έδαφος της Συρίας στις 20 Μαΐου. Αν και δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα, συναντήθηκε με Κούρδους αξιωματούχους και με ορισμένους Άραβες ηγέτες τοπικών φυλών στο Κομπάνι, όπου έγινε εκτίμηση της κατάστασης.

Από εκεί ο Αμερικανός στρατηγός πέρασε στο Ιντζιρλίκ στις 21 Μαΐου, όπου συναντήθηκε με τον Β΄ Αρχηγό ΓΕΕΘΑ της Τουρκίας, τον στρατηγό Γιασάρ Γκιουλέρ, ο οποίος του υπογράμμισε ότι για την Τουρκία δεν υπάρχει καμία διαφορά μεταξύ PKK και PYD.
Το πρωί της 22ας Μαΐου, και ενώ ο στρατηγός Βότελ ήταν ακόμα στην Άγκυρα, οι τουρκικές εφημερίδες είχαν ένα ενδιαφέρον πρωτοσέλιδο. Ο αρχηγός της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, πτέραρχος Αμπιντίν Ουνάλ, ενόσω ο στρατηγός Βότελ βρισκόταν στο έδαφος του Ιράκ, επιβιβάστηκε σε ένα F­16 που απογειώθηκε από την αεροπορική βάση Ακιντζί της Άγκυρας, και αφού επιθεώρησε τις αεροπορικές βάσεις του Μπαλικεσίρ και του Ντιγιάρμπακιρ, συμμετείχε ο ίδιος σε αεροπορικό βομβαρδισμό εναντίον στόχων του PKK, στο όρος Κανδήλι, που βρίσκεται στην επικράτεια του Ιράκ.

Το μήνυμα ήταν σαφές: Η Τουρκία δεν θα χτυπούσε τους στόχους και τις δυνάμεις του PYD/PKK που είχαν ανάγκη οι ΗΠΑ για την επιχείρηση απελευθέρωσης της Ιεράπολης, θα συνέχιζε όμως να χτυπά τους στόχους και τις δυνάμεις του PKK στο Ιράκ και στην Τουρκία, ανεξαρτήτως αν αυτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ενισχύσεις στην επιχείρηση της Ιεράπολης.

Στις 23 Μαΐου άρχισε η διακλαδική άσκηση Efes­2016, στην περιοχή της Σμύρνης.
Στην άσκηση συμμετείχαν και τα μέλη του ΝΑΤΟ ΗΠΑ, Αγγλία, Γερμανία, Πολωνία, καθώς και οι χώρες Αζερμπαϊτζάν, Σ. Αραβία, Κατάρ και Πακιστάν. Και για πρώτη φορά έγινε άσκηση εναντίον τρομοκρατών που είχαν καταλάβει κατοικημένους τόπους.

Στις 26 Μαΐου, ενώ ήταν έτοιμη η σύσκεψη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της Τουρκίας, το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων δημοσίευσε φωτογραφίες Αμερικανών κομάντο να έχουν στις στολές τους σήματα του στρατού των Κούρδων της Συρίας YPG, και του γυναικείου κλάδου YPJ.

Η Τουρκία δεν αντέδρασε σ’ αυτήν την πρόκληση. Καταδίκασε τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Τσεχία και τη Σουηδία που επέτρεψαν την πολιτική οργάνωση των Κούρδων της Συρίας PYD να ανοίξει Γραφείο Εκπροσώπησης, όμως δεν είπε τίποτε για τις ΗΠΑ.

Στις 31 Μαΐου άρχισαν οι απογειώσεις αεροσκαφών για υποστήριξη της επιχείρησης για την απελευθέρωση της Ιεράπολης, με τον όρο να μην συμμετέχουν σε υποστήριξη θέσεων του YPG/PYD.
Ενώ συνεχιζόταν η επιχείρηση της Ιεράπολης, χωρίς να έχει σημαντικά αποτελέσματα, έλαβαν χώρα δύο εξελίξεις που έμελλε να επηρεάσουν δραματικά την πολιτική που ακολουθούσε η Τουρκία στο θέμα της Συρίας.

Πρώτα ανακοινώθηκε στις 26 Ιουνίου, στη Ρώμη, ότι εξομαλύνονται οι σχέσεις Τουκρίας-Ισραήλ. Την επόμενη μέρα, στις 27 Ιουνίου, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωνε στη Μόσχα ότι δεχόταν την επιστολή συγγνώμης του Ερντογάν, που δήλωνε την απαρχή της εξομάλυνσης των ρωσοτουρκικών σχέσεων. Ο πρόεδρος του Καζακστάν είχε εξασφαλίσει την αποδοχή της επιστολής τις 24 Απριλίου στη σύνοδο των ηγετών της Συνεργασίας της Σαγκάης, στην Τασκένδη.
Αυτές οι δύο κινήσεις έδειχναν ότι η Τουρκία απαλλασσόταν από τον ασφυκτικό κλοιό που αντιμετώπιζε στη Συρία.

Την επομένη, στις 28 Ιουνίου, τζιχαντιστές του ISIS σκότωναν 45 άτομα στο αεροδρόμιο Ατατούρκ της Κωνσταντινούπολης. Δέκα μέρες μετά, στις 8 Ιουλίου, μια άγνωστη μέχρι τότε παράνομη οργάνωση, οι Ταξιαρχίες Tel Hamis, ανακοίνωναν ότι σκότωσαν τον Μπαχόζ Ερντάλ, υψηλόβαθμο στρατιωτικό στέλεχος του PKK. Η πληροφορία αυτή δεν επαληθεύτηκε επακριβώς, αλλά με βάση τις υπηρεσίες πληροφοριών στην Άγκυρα, ο Ερντάλ ήταν σημαντικό πρόσωπο στις επαφές μεταξύ Ροζάβα-Κανδήλι και ίσως ο επικεφαλής της επιχείρησης της Ιεράπολης, που είχε επαφές και συνεργασία με Αμερικανούς αξιωματικούς για το θέμα.

Στις 15 Ιουλίου, μια ομάδα αξιωματικών μέσα στο στρατό, επιχείρησε αν ανατρέψει την κυβέρνηση. Το πραξικόπημα καταπνίγηκε μετά την αντίδραση του Προέδρου της Δημοκρατίας, των ηγετών των κομμάτων της αντιπολίτευσης και των στελεχών του στρατού και της αστυνομίας που παρέμειναν πιστοί στην κυβέρνηση, με κυρίαρχο το ρόλο του κόσμου που βγήκε στους δρόμους, υποστηρίζοντας την νόμιμη κυβέρνηση.

Οι πραξικοπηματίες σκότωσαν περίπου 300 ανθρώπους, αλλά ηττήθηκαν. Δεν κατάφεραν να συλλάβουν τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Πρωθυπουργό, αλλά συνέλαβαν σχεδόν το σύνολο της στρατιωτικής ηγεσίας.

Ο Β΄ Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, στρατηγός Γκιουλέρ, ήταν από κείνους που δέχτηκαν την περισσότερη βία. Ο αρχηγός του ΓΕΑ απήχθη από ένα γάμο, μπροστά στα μάτια της οικογένειάς του.

Έδρα των πραξικοπηματιών ήταν η αεροπορική βάση Ακιντζί, από την οποία απογειώθηκε ο αρχηγός ΓΕΑ, πτέραρχος Ουνάλ, για να βομβαρδίσει το Κανδήλι. Οι πραξικοπηματίες απογείωσαν F­16 από τις αεροπορικές βάσεις του Ακιντζί και του Ντιγιάρμπακιρ, από την περιοχή ευθύνης της 2ης Στρατιάς, και βομβάρδισαν το Προεδρικό Μέγαρο και το κτήριο της Βουλής της δικής τους χώρας.

Περίπου 5.000 κομάντο της Στρατοχωροφυλακής, που υπηρετούσαν σε μονάδες της 2ης Στρατιάς για επιχειρήσεις εναντίον του PKK, μεταφέρθηκαν στην Άγκυρα για να βοηθήσουν το πραξικόπημα.
Ο διοικητής της 2ης Στρατιάς συνελήφθη με την κατηγορία της συμμετοχής στο πραξικόπημα. Το ίδιο και ο διοικητής της βάσης του Ιντζιρλίκ, ο οποίος κατέφυγε σε κτήριο των ΗΠΑ, και ζήτησε άσυλο το οποίο απορρίφθηκε.

Περίπου 2.000 αξιωματικοί και μόνιμοι υπαξιωματικοί του δεύτερου μεγαλύτερου στρατού του ΝΑΤΟ συνελήφθησαν ή αποστρατεύτηκαν.
Την επόμενη μέρα ο ΓΕΕΘΑ των ΗΠΑ, στρατηγός Τζόζεφ Ντάνφορντ, τηλεφώνησε στον Τούρκο Αρχηγό ΓΕΕΘΑ, στρατηγό Ακάρ, που μόλις είχε απελευθερωθεί από την ομηρία των πραξικοπηματιών, και αντί να του πει «περαστικά», του ζήτησε το λογαριασμό γιατί κόπηκε το ρεύμα στη βάση του Ιντζιρλίκ και γιατί σταμάτησαν οι πτήσεις αεροσκαφών από εκεί.

Στην πραγματικότητα, η Άγκυρα ήταν εκνευρισμένη από την πρώτη μέρα. Η Γερμανίδα καγκελάριος, που επισκέφθηκε την Τουρκία τέσσερις φορές μέσα σε έξι μήνες για το θέμα των προσφύγων από τη Συρία, όπως και ο Ομπάμα, τηλεφώνησαν τον Ερντογάν τρεις μέρες μετά το πραξικόπημα, για να του πουν «περαστικά».
Η κάθε καταδίκη του πραξικοπήματος από τη Δύση συνοδευόταν και από ένα «όμως», για τις διώξεις εναντίον των υπόπτων. Ενώ, αντιθέτως, ο Πούτιν τηλεφώνησε την επόμενη μέρα, δηλώνοντας την αμέριστη συμπαράστασή του στον Ερντογάν.

Τις επόμενες μέρες παρατηρήθηκαν εξελίξεις που εκνεύρισαν την Άγκυρα. Στις 25 Ιουλίου, την επομένη της δημοσίευσης του άρθρου του συμβούλου του Ερντογάν İbrahim Kalın, με το οποίο απαιτούσε την έκδοση του Γκιουλέν, οι New York Times δημοσίευαν άρθρο το οποίο έλεγε ότι ο Γκιουλέν υπηρέτησε τις αρχές της Δύσης και ότι δεν πρέπει να εκδοθεί.

Στις 27 Ιουλίου το πρώην στέλεχος της CIA, Γκράχαμ Φούλερ, δήλωνε ότι ο Γκιουλέν δεν είναι δυνατόν να αναμίχθηκε στο πραξικόπημα, και ότι εκφράζει το «μετριοπαθές Ισλάμ», που είναι το Ισλάμ του μέλλοντος.

Στις 28 Ιουλίου ο διοικητής της CENTCOM, στρατηγός Βότελ, που ήταν υπεύθυνος για την επιχείρηση της Ιεράπολης, εξέφρασε το παράπονο ότι η Τουρκία συνέλαβε τους αξιωματικούς με τους οποίους συνεργαζόταν ο ίδιος για της συγκεκριμένη επιχείρηση.
Επίσης, ο συντονιστής των υπηρεσιών πληροφοριών των ΗΠΑ, Τζέιμς Κλάπερ, δήλωνε ότι η Τουρκία φυλάκισε τα στελέχη με τα οποία ήταν σε επαφή οι αμερικανικές υπηρεσίες, εμποδίζοντας τον αγώνα εναντίον του ISIS, σαν να μην είχε γίνει καν απόπειρα πραξικοπήματος, στην οποία συμμετείχαν τα στελέχη αυτά.
Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ των ΗΠΑ, στρατηγός Ντάνφορντ, επισκέφθηκε την Άγκυρα προσπαθώντας να σώσει την κατάσταση, χωρίς να καταφέρει και πολλά πράγματα.

Ο Ερντογάν το πρώτο του ταξίδι εκτός Τουρκίας μετά το πραξικόπημα το έκανε στη Ρωσία, στις 9 Αυγούστου. Αυτό είναι σύμπτωση;

Το PKK, που σταμάτησε τη δράση του μετά το πραξικόπημα, από κείνη τη μέρα ξανάρχισε τις επιθέσεις.

Στις 12 Αυγούστου, την ημέρα που ο Ιρανός ΥΠΕΞ Τζεβάντ Ζαρίφ δήλωνε στην Άγκυρα ότι καλωσορίζει την προσέγγιση της Τουρκίας με τη Ρωσία, ανακοινώθηκε η απελευθέρωση της Ιεράπολης.

Η Άγκυρα δήλωνε την ευαρέσκειά της, όμως την ίδια στιγμή ζητούσε από τις ΗΠΑ να απομακρύνουν αμέσως το PYD από την Ιεράπολη και να το στείλουν ανατολικά του ρου του Ευφράτη.

Το ενδιαφέρον αυτή τη φορά ήταν το γεγονός ότι το Πεντάγωνο δήλωνε ότι η Τουρκία μπορεί να έχει δίκιο, αφού η πλειονότητα των κατοίκων της Ιεράπολης είναι Άραβες, με τους Κούρδους και τους Τσερκέζους να αποτελούν μειονότητα.

Τώρα η Άγκυρα περιμένει δυο πράγματα από τις ΗΠΑ. Το ένα είναι η έκδοση του Γκιουλέν, για να οδηγηθεί στο δικαστήριο και να δικαστεί, και το δεύτερο η μετακίνηση των δυνάμεων του PYD/PKK από την Ιεράπολη σε περιοχές ανατολικά του ρου του Ευφράτη.

Στις 24 Αυγούστου αναμένεται στην Άγκυρα ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν. Ας δούμε μέχρι τότε ποιες άλλες συμπτώσεις μας περιμένουν…

Αρκάς-Εκλογές

Δημοσιεύθηκε Αυγούστου 17, 2016 από papathm
Κατηγορίες: Πολιτικά

 

arkas0