Περί Διαφθοράς

Έπεσα κατά λάθος σε ένα παλιότερο κείμενο του Μάριου Πλωρίτη περί διαφθοράς. Μου άρεσε και το αναδημοσιεύω. Είναι κει εντελώς επίκαιρο.

Δεν υπάρχει χώρα κι εποχή, όπου η όποια εξουσία να μην έχει κατηγορηθεί (πολύ συχνότερα, δίκαια παρά άδικα) για «διαπλοκές» με το χρήμα. Μπορεί να λένε πως η σοφία είναι δύναμη, πως «ο σοφός είναι δυνατότερος απ’ τον ισχυρό» («Κρείσσων σοφός ισχυρού», κατά τις «Παροιμίες» της Παλαιάς Διαθήκης: ΙΣτ’, 18). Και είναι. Ωστόσο, υπάρχουν και οι άλλες «μεγάλες δυνάμεις», η εξουσία και το χρήμα, που κατά κανόνα αποτελούν συγκοινωνούντα αγγεία ­ με την πρώτη να ποτίζεται απ’ το δεύτερο, και το δεύτερο να ψωμίζεται απ’ την πρώτη. Το ‘να χέρι νίβει τ’ άλλο ή, σωστότερα, λαδώνει και λαδώνεται.

Ακόμα και τα ιερά βιβλία τ’ ομολογούν. Η «Σοφία Σειράχ», της Παλαιάς Διαθήκης πάντα, ρεαλιστικότερη απ’ τις «Παροιμίες», διαπιστώνει: «Η βασιλεία (η κυριαρχία) περνάει από ένα έθνος σε άλλο με τις αδικίες, την αλαζονεία και τα χρήματα» («Βασιλεία από έθνους εις έθνος μετάγεται διά αδικίας και ύβρεις και χρήματα»: Ι,8). Και προσθέτει ωμότερα: «Φιλοξενίες και δώρα τυφλώνουν ακόμα και των σοφών τα μάτια, και σαν φίμωτρο αποτρέπουν τον έλεγχο» («Ξένια και δώρα αποτυφλοί οφθαλμούς σοφών και ως φιμός εν στόματι αποτρέπει ελιγμούς»: Κ, 29) [Οσο σοφός κι αν ήταν ο Σειράχ, δεν είχε προβλέψει για πολυτελείς φιλοξενίες σε θέρετρα και κότερα]

Και ο «ημέτερος» Ησίοδος δεν ονομάζει τους βασιλιάδες «δωροφάγους» 1; Και ο Πλάτων δεν μνημονεύει το τραγούδι που είχαν βγάλει οι Αθηναίοι για τη δωροδοκία: «Δώρα θεούς πείθει, δώρ’ αιδοίους [σεπτούς] βασιλείς»2;

Δαχτυλοδειχτούμενοι είναι, στην Ιστορία, οι ηγέτες που δεν κατηγορήθηκαν για τέτοιου είδους δοσοληψίες και δωροληψίες.

Ο Περικλής λ.χ. ήταν «πρώτος των Αθηναίων» όχι μόνο στο «πράττειν και λέγειν» αλλά και σε ανιδιοτέλεια. Αν και γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, προτίμησε να ταχθεί όχι με τους πλούσιους και τους λίγους αλλά με τους πολλούς και φτωχούς, κι έγινε αρχηγός της δημοκρατικής παράταξης. Κι όχι μόνο με τα λόγια: προσάρμοσε τη ζωή του απόλυτα στην πολιτική του.

Αιτία της επιτυχίας του δεν ήταν μόνο η δύναμη του νου και του λόγου του, αλλά και η καλή εντύπωση που προκαλούσε στους συμπολίτες του με την κοινωνική διαγωγή του και η εμπιστοσύνη που ενέπνεε σε φίλους και εχθρούς πως ήταν αφιλοκερδής και ανώτερος χρημάτων («αδωρότατος περιφανώς και χρημάτων κρείσσων… ανάλωτος υπό χρημάτων»). Ακόμα και στα του οίκου του απέφευγε κάθε πολυτέλεια και σπατάλη (είχε κι έναν άριστο διαχειριστή, που τον έλεγαν Ευάγγελο) και στις ιδιωτικές συναναστροφές έδειχνε άκρα λιτότητα:

«Αφησε κατά μέρος ­ λέει ο Πλούταρχος ­ τις προσκλήσεις σε δείπνα και κάθε άλλη τέτοια υποχρέωση και συνήθεια… Γιατί οι δεξιώσεις αυτές ελαττώνουν κάθε σοβαρότητα, και δύσκολα φυλάγεται στις συναναστροφές η ενδεικνυόμενη επιβλητικότητα… Τίποτα δεν είναι τόσο αξιοθαύμαστο στους διαπρεπείς άντρες όσο η ζωή τους στην καθημερινή συναναστροφή με τον κύκλο τους»3. Ο νοών νοείτω…

Αντίθετα, στη φημισμένη για την αυστηρότητά της Σπάρτη, αρκετοί ηγέτες και έφοροι και γερουσιαστές είχαν μεγάλη αδυναμία στο «χρύσωμα» ­ τόσο που, «διεφθαρμένοι από το χρήμα, παραλίγο να καταστρέψουν όλη την πόλη» («διαφθαρέντες αργυρίω τινές… όλη την πόλιν απώλεσαν»4).

Και ακριβώς ένα «αλμυρό» επεισόδιο ανάμεσα στον Περικλή και στους Σπαρτιάτες, μας θύμισε ο τωρινός περί διαπλοκών σάλος: Εκεί, λοιπόν, στα 446 π.Χ., ο Περικλής είχε εκστρατεύσει στην Εύβοια για να «συμμορφώσει» τους κατοίκους της, που είχαν αποστατήσει από την αθηναϊκή συμμαχία. Αλλά μαθαίνει πως οι «αιώνιοι εχθροί» των Αθηναίων, οι Λακεδαιμόνιοι, είχαν εισβάλει στην Αττική με μεγάλες δυνάμεις (μαζί με Μεγαρίτες και άλλους) και μ’ επικεφαλής τον βασιλιά της Σπάρτης Πλειστοάνακτα (ή Πλειστώνακτα). Γυρίζει, τότε, ο Περικλής στην Αθήνα για ν’ αντιμετωπίσει τον κίνδυνο, βλέποντας όμως πως οι εισβολείς ήταν πολυάριθμοι και άριστα οπλισμένοι, αποφεύγει να συγκρουσθεί μαζί τους. Αλλά εκείνοι, αφού λεηλάτησαν την ύπαιθρο από την Ελευσίνα ως το Θριάσιο πεδίο, ξαφνικά ανέκρουσαν πρύμναν και γύρισαν οίκαδε, χωρίς να ξέρει κανείς γιατί. Την εξήγηση του «μυστηρίου» δίνει ­ ποιος άλλος; ­ το χρήμα. Λένε, λοιπόν, πως ο Περικλής ­ για ν’ αποφύγει μιαν επικίνδυνη σύγκρουση με τις ανώτερες εχθρικές δυνάμεις, που θα στοίχιζε πολλά σε ανθρώπινες ζωές και χρήμα ­ αποφάσισε να χτυπήσει στην ευαίσθητη χορδή των Λακεδαιμονίων: τη χρηματολαγνεία. Και βρήκε τρόπο να δωροδοκήσει όχι τον βασιλιά Πλειστοάνακτα, αλλά τον σύμβουλό του Κλεανδρίδη, που οι έφοροι είχαν στείλει για να καθοδηγεί τον νεαρό βασιλιά.

Πόση σοφία διέθετε ο Κλεανδρίδης δεν είναι γνωστό, φαίνεται όμως πως διέθετε άφθονη απληστία. Σ’ αυτήν πόνταρε ο Περικλής: του «διέπεμψε» δέκα τάλαντα (ποσό μέγιστο) και ο καλός σύμβουλος, τοις κείνου χρήμασι πειθόμενος, έπεισε με τη σειρά του τον Πλειστοάνακτα ν’ αφήσουν τις ταλαιπωρίες της εκστρατείας και να γυρίσουν σε τερπνότερες κατ’ οίκον ασχολίες.

Οι Σπαρτιάτες, ωστόσο, μπορεί να έτρωγαν «μέλανα ζωμό» αλλά όχι και κουτόχορτο. Υποψιάστηκαν πως κάποιο λάκκο είχε η παράλογη αποχώρηση του στρατού τους απ’ την Αττική και, στο άψε σβήσε, τιμώρησαν τον Πλειστοάνακτα με πρόστιμο βαρύ (τόσο βαρύ, που εκείνος δεν μπόρεσε να το πληρώσει και εκπατρίσθηκε άδοξα) και καταδίκασαν τον Κλεανδρίδη σε θάνατο ­ ερήμην, όμως, γιατί ο λαμπρός σύμβουλος είχε προλάβει να το σκάσει. Με τα τάλαντα, φυσικά, της «διαπλοκής»…

Στο μεταξύ, ο Περικλής έπρεπε ν’ αποδώσει λογαριασμό της δικής του εκστρατείας, όπως γινόταν απαρέγκλιτα τότε (πού το «εμπάτε σκύλοι» του Σύντνεϋ!). Το αγκάθι, φυσικά, ήταν τα δέκα τάλαντα της δωροδοκίας. Μη μπορώντας ν’ αποκαλύψει δημόσια το «λάδωμα» του κ. συμβούλου, ο Περικλής περιορίσθηκε ν’ αναγράψει πως το ποσό αυτό δαπανήθηκε «εις το δέον», «εκεί που έπρεπε» ­ ένα είδος, δηλαδή, «μυστικού κονδυλίου για εθνικό σκοπό». Και ήταν τόσο το κύρος και η αξιοπιστία του, που «ο λαός το ενέκρινε, χωρίς να πολυπραγμονήσει ­ να πολυερευνήσει ­ και να ελέγξει το απόρρητο της δαπάνης»5. Την έκφραση αυτή επιστρατεύει κι ο Αριστοφάνης στις «Νεφέλες»: Οταν ο Φειδιππίδης ρωτάει τον Στρεψιάδη τι έκανε τα παπούτσια του, αυτός αποκρίνεται: «Τα… ξόδεψα «εκεί που έπρεπε» σαν άλλος Περικλής»: «Ωσπερ Περικλέης «εις το δέον» απώλεσα»6.

Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, θα πείτε. Πότε-πότε μάλιστα, και με θεϊκή ευλογία: Μια άλλη παράδοση ιστορεί πως ο Φίλιππος της Μακεδονίας ζήτησε απ’ το μαντείο των Δελφών χρησμό για τις εκστρατείες του. Και η σύμβουλος Πυθία του αποκρίθηκε: «Αργυραίς λόγχαις μάχου και πάντων κρατήσεις» («Πολέμα με αργυρές λόγχες και θα νικήσεις τους πάντες»). Και βέβαια, λέγοντας «αργυρές λόγχες» εννοούσε τα αργύρια, για εξαγορά των εχθρών του. Ο Φίλιππος την άκουσε, οι «λόγχες» του εκράτησαν καλά, ο χρησμός έμεινε παροιμιακός, και η σοφή συμβουλή εφαρμόσθηκε αμέτρητες φορές στους αιώνες, με κάθε λογής παραλήπτες.

Φυσικά,υπάρχει «μια κάποια διαφορά», όταν το «εις το δέον» και οι «αργυρές λόγχες» χρησιμοποιούναι «υπέρ πατρίδος» ­ και όταν η «δεοντολογία» και τα «αργύρια» διοχετεύονται υπέρ κόμματος, κομματαρχίσκων και «ημετέρων», με στόχο την εξαπάτηση και την καταδολίευση των νόμων.

Αυτό, άλλωστε, τ’ ομολογούν ακόμα και οι δράστες ­ ή, τουλάχιστο, κάποιοι απ’ αυτούς. Οπως ο βασιλιάς Κλαύδιος του «Αμλετ»:

«Στα ρεύματα της διαφθοράς τούτου του κόσμου,

μπορεί της αμαρτίας το χρυσωμένο χέρι να παραπετάει

το δίκιο

και της παρανομίας τα λάφυρα συχνά θα δεις

να εξαγοράζουνε το νόμο»7.

Και κάτι ήξερε εκείνος ο αδελφοκτόνος, μοιχός και σφετεριστής του δανικού θρόνου…

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

1. Εργα και ημέραι, στ. 204. – 2. Πλάτων, Πολιτεία, 330Ε. – 3. Πλούταρχος, Περικλής, VII, XV, XVI. – 4. Αριστοτέλης, Πολιτικά, Β,4, 127ΟΒ, 12. – 5. Το επεισόδιο αφηγείται ο Θουκυδίδης (Α, 114 και Β, 21) και, διεξοδικότερα, ο Πλούταρχος, ο.π., ΧΧΙΙ-ΧΧΙΙΙ. – 6. Στ. 659. Μετάφρ. Φρ. Σταύρου, Εστία. – 7. Αμλετ, πράξη Γ’, Σκηνή 3, 57. Μετάφρ. Μ. Κακογιάννη, Καστανιώτης, 1985.

Explore posts in the same categories: Απόψεις που μου άρεσαν, Ελληνικά, Ιστορικά

Ετικέτες: , ,

You can comment below, or link to this permanent URL from your own site.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s


Αρέσει σε %d bloggers: